Asʋ̃ Ezi a?
Nnamɩ mɔɔ nɩ azɔfʋ yɩ fa bɔ afɔlɩ wɔ Gyelusalamɩ asɔlɩ pika yɩ nu nɩ, nɩ botu be mmegyia yɩ bokua ɛhɩnla?
ƆLƲBƆ bela, nɩ azɔfʋ mɔɔ bɔwɔ tɩɩtɩɩ Yizilaya nɩ kũ nnamɩ abʋmɩ sʋ̃maa fa bɔ afɔlɩ wɔ afɔlɩbukulo mɔɔ ɩwɔ asɔlɩ pika yɩ nu nɩ zʋ. Dwuunii be mɔɔ ɩkɛlɛ ɔwɔkɩ ndwokɔ mɔɔ bɔfʋlɔ yɩ Josephus nɩ hanlɩ kɛɛ, nɩ itwu Ahʋanɩnwʋmɔ Awuwa mmɩlɩ a, bokũ mmunwanɩ mɔɔ bɔ dʋdʋ bʋ 250,000 bɛfa bɔbɔ afɔlɩ, na nɩ eyi ma mmegyia sʋ̃maa twonwa kua. (Lɛv. 1:10, 11; Nɔ. 28:16, 19) Ɛhɩnla dɩka yɛ nɩ ɔzɔ mmegyia yɩ munwatĩĩ ɩkɔ a?
Sayɩnsɩmaa hɔ duduli dɩka be mɔɔ ibike asɔlɩ pika mɔɔ Hɛlɔdʋ gyinanlɩ nɩ nwʋ, na bɔnwʋnlɩ gota be mɔɔ nɩ mmegyia mɔɔ ɩzʋ̃ asɔlɩ pika yɩ nu duwa numɔ.
Kila nninyeni anwɩ̃ be mɔɔ nɩ ɩbʋwa ma bedi afɔlɩbukulo yɩ zʋ nni:
Nɩ bɔnɩ be la afɔlɩbukulo yɩ tʋ: Buuku be mɔɔ ɩkã Dwuumaa bɛ mmɛla nɩɩ bɛ amamɩlɛ nwʋ odwokɔ mɔɔ bɛhɛlɛlɩ wɔ ɔlʋbɔ 200 mɛda nɩ kã gota be mɔɔ ɩdɩ zɔ nwʋ odwokɔ. Buuku yi kã kɛɛ: “Nɩ awɔnɩ anwɩ̃ wɔ afɔlɩbukulo nɩ yi tiba, na mɛyɩ yɛ nɩ nnamɩ yɩ be mmegyia nɩɩ nzulo mɔɔ bɛfa bɔwʋwʋ afɔlɩbukulo yɩ zʋ nɩ duwa numɔ a, na iduwa gota mɔɔ ɩwɔ azɩ nɩ nu ɩkɔ ikua Kɩdɔlɔnʋ Bɔnka yɩ nu.”
Bɛzabɛ mɔɔ botudu azɩ nɩ, bɛ nɩɩ odwokɔ mɔɔ buuku dadampɔ eyi kã nɩ yɛ adwɩnɩ. Buuku be mɔɔ ɩkã Dwuumaa bɛ abakɔsɛmɩ nwʋ odwokɔ kã kɛɛ, bɛzabɛ mɔɔ botudu azɩ nɩ bɔnwʋ gota be mɔɔ ibike asɔlɩ pika yɩ mɔɔ ɩkɛyɛ kɛɛ mɛyɩ nu yɛ nɩ nnamɩ mɔɔ bɛfa bɔbɔ afɔlɩ be mmegyia nɩɩ nzulo mɔɔ bɛfa bɔwʋwʋ afɔlɩbukulo yɩ zʋ duwa a.
Nɩ benyia nzulo sʋ̃maa: Nɩ azɔfʋ yɩ hyinyia nzulo sʋ̃maa na bɛava bɛawʋwʋ afɔlɩbukulo yɩ zʋ na ɩawʋwa ma mmegyia yɩ sʋ̃ ialuwa bɔnɩ yɩ nu ɩahɔ ma ɛkɛnɩ ɩadɩ. Mɔɔ ɩkɛyɛ na azɔfʋ yɩ bɛahʋla bɛayɛ eyi nɩ, nɩ benyia nzulo sʋ̃maa wɔ twonwa yɩ nu bɛfa bɛyɛ be egyima yɩ. Nɩ bopuko ɔhʋanɩ be mɔɔ nzulo duwa numɔ ɔzʋmɩ twonwa yɩ nu fa ba asɔlɩ pika yɩ nu. Na nɩ bɔwɔ dɩka be sʋ̃ mɔɔ bɛfa besiye nzulo, dɩkɛɛ bula. Sayɩnsɩnii be mɔɔ bɔfʋlɔ yɩ Joseph Patrich hileli numɔ kɛɛ: “Ɩkɛyɛ kɛɛ ɔzɔ mmɩlɩ yɩ, nɩ asɔlɩ pika bela íni kɛnɩ mɔɔ bɔwɔ nhyɩhyɛlɩyɛba mɔɔ bɛfa benyia nzulo baaba nɩɩ mɔɔ bɛfa bɛyɩ nzulo evinli wɔ kɛnɩ bɔkɔ dɩkɛɛ eyi.”