MATSƐMƐ A WOMI ENYƆNE
1 Ahab gbenɔ se ɔ, Moab+ tsɔ Israel hɛ mi atuã.
2 Jamɛ a be ɔ mi nɛ Ahazia tsɔ́ kɛ je e hiɔwe tsu nɛ ngɛ Samaria a saflɛ ɔ mi kɛ ba nɔ si nɛ e plaa a nɛ. Lɔ ɔ he ɔ, e tsɔ tsɔli, nɛ e de mɛ ke: “Nyɛɛ ya nɛ nyɛ ya bi ní ngɛ Ekron+ mawu Baalzebub ɔ ngɔ ha mi kaa plaami nɛ i plaa nɛ ɔ, ma ná he wami ekohu lo.”+ 3 Se Yehowa bɔfo ko de Eliya*+ nɛ ji Tishbeno ɔ ke: “Tee si nɛ o kɛ Samaria matsɛ ɔ tsɔli ɔmɛ ya kpe, nɛ́ o de mɛ ke, ‘Anɛ Mawu be Israel, nɛ lɔ ɔ he je nɛ o yaa bi ní ngɛ Ekron mawu Baalzebub ngɔ ɔ lo?+ 4 Enɛ ɔ he ɔ, nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: “O be si tee ngɛ sa nɛ o hwɔɔ si ngɛ nɔ ɔ nɔ, ejakaa bɔ fɛɛ bɔ nɛ ji ɔ, o ma gbo.”’” Kɛkɛ nɛ Eliya pue nɔ kɛ ho.
5 Benɛ tsɔli ɔmɛ kpale kɛ ba e ngɔ ɔ, oya nɔuu nɛ e bi mɛ ke: “Mɛni he je nɛ nyɛ kpale kɛ ba a?” 6 A ha lɛ heto ke: “Nyumu ko kɛ wɔ ba kpe nɛ e de wɔ ke, ‘Nyɛɛ kpale kɛ ho matsɛ ɔ nɛ e tsɔ nyɛ ɔ ngɔ ya nɛ nyɛ ya de lɛ ke, “Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: ‘Anɛ Mawu be Israel, nɛ lɔ ɔ he je nɛ o tsɔ ke a ya bi ní ngɛ Ekron mawu Baalzebub ngɔ ɔ lo? Enɛ ɔ he ɔ, o be si tee ngɛ sa nɛ o hwɔɔ si ngɛ nɔ ɔ nɔ, ejakaa bɔ fɛɛ bɔ nɛ ji ɔ, o ma gbo.’”’”+ 7 Kɛkɛ nɛ e bi mɛ ke: “Kɛ nyumu ɔ nɛ e kɛ nyɛ ba kpe nɛ e de nyɛ ní nɛ ɔmɛ ɔ ngɛ ha kɛɛ?” 8 Nɛ a de lɛ ke: “Nyumu ɔ wo tade nɛ a kɛ lohwe he bwɔmi pee,+ nɛ e kɛ mlɛ mi fimi nɔ́ nɛ a kɛ lohwe he womi pee ɔ fi e mlɛ mi.”+ Oya nɔuu nɛ e de ke: “Eliya, Tishbeno ɔ.”
9 Lɔ ɔ he ɔ, matsɛ ɔ tsɔ nimli 50 nya dalɔ kɛ e tabuli 50 kɛ ya Eliya ngɔ. Benɛ e kuɔ kɛ ya Eliya ngɔ ɔ, Eliya hii si ngɛ yoku ɔ yi mi. E de Eliya ke: “Anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ,+ matsɛ ɔ ke, ‘Kple si kɛ ba.’” 10 Se Eliya de nimli 50 nya dalɔ ɔ ke: “Ke Mawu nɔmlɔ ji mi ɔ, lɛɛ la nɛ je hiɔwe+ nɛ e ba sã mo kɛ o tabuli 50 ɔmɛ.” Kɛkɛ nɛ la je hiɔwe ba sã lɛ kɛ e tabuli 50 ɔmɛ.
11 Lɔ ɔ he ɔ, matsɛ ɔ kpale tsɔ nimli 50 nya dalɔ kpa kɛ e tabuli 50 kɛ ya e ngɔ. E ya nɛ e ya de Eliya ke: “Anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ, nɔ́ nɛ matsɛ ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ, ‘Kple si kɛ ba esɔ.’” 12 Se Eliya de mɛ ke: “Ke anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ji mi ɔ, lɛɛ la nɛ je hiɔwe nɛ e ba sã mo kɛ o tabuli 50 ɔmɛ.” Nɛ Mawu la je hiɔwe kɛ ba sã lɛ kɛ e tabuli 50 ɔmɛ.
13 Lɔ ɔ se ɔ, matsɛ ɔ kpale tsɔ nimli 50 nya dalɔ etɛne kɛ e tabuli 50. Se nimli 50 nya dalɔ etɛne ɔ kuɔ kɛ ho nɛ e ya kplã si ngɛ e nakutso nya ngɛ Eliya hɛ mi, nɛ e bɔni lɛ pɛɛ kpami kaa e na lɛ mɔbɔ, nɛ e de lɛ ke: “Anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ, i kpa mo pɛɛ, ha nɛ ye wami* kɛ o sɔmɔli 50 nɛ ɔmɛ a wami* he jua nɛ wa ngɛ o hɛ mi. 14 La je hiɔwe nɛ e ba sã nimli 50 nya dali enyɔ nɛ a sɛ hlami ɔ, kɛ a tabuli nyingmi enuɔɔnuɔ ɔmɛ momo, se amlɔ nɛ ɔ, ha nɛ ye wami* he jua nɛ wa ngɛ o hɛ mi.”
15 Kɛkɛ nɛ Yehowa bɔfo ɔ de Eliya ke: “Kple si nɛ o kɛ lɛ nɛ ya. Koo ye lɛ gbeye.” Lɔ ɔ he ɔ, Eliya te si nɛ e kɛ lɛ kple kɛ ho matsɛ ɔ ngɔ ya. 16 Kɛkɛ nɛ Eliya de matsɛ ɔ ke: “Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: ‘O tsɔ tsɔli konɛ a ya bi ní ngɛ Ekron+ mawu Baalzebub ngɔ. Anɛ Mawu be Israel, nɛ lɔ ɔ he je nɛ o pee jã a lo?+ Mɛni he je nɛ o bi we e juɛmi ɔ? Enɛ ɔ he ɔ, o be si tee ngɛ sa nɛ o hwɔɔ si ngɛ nɔ ɔ nɔ, ejakaa bɔ fɛɛ bɔ nɛ ji ɔ, o ma gbo.’” 17 Lɔ ɔ he ɔ, e gbo kaa bɔ nɛ Yehowa de kɛ gu Eliya nɔ ɔ; nɛ akɛnɛ e be binyumu he je ɔ, Yehoram*+ ba ye matsɛ ngɛ e se, ngɛ Yuda matsɛ Yehoram,+ nɛ ji Yehoshafat binyumu ɔ nɔ yemi jeha enyɔne ɔ mi.
18 Ahazia+ he sane nɛ piɛ kɛ níhi nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi.
2 Benɛ e piɛ bɔɔ nɛ Yehowa maa ngɔ Eliya+ kɛ ho hiɔwe* ya ngɛ kɔɔhiɔ nɛ nya wa mi ɔ,+ Eliya kɛ Elisha+ pue nɔ kɛ je Gilgal+ kɛ ho. 2 Eliya de Elisha ke: “I kpa mo pɛɛ nɛ o hi hiɛ ɔ, ejakaa Yehowa tsɔ mi Betel.” Se Elisha de lɛ ke: “Be abɔ nɛ Yehowa hɛ ngɛ, nɛ́ mo hu o* hɛ ngɛ nɛ ɔ, i be mo sie.” Lɔ ɔ he ɔ, a kple kɛ ho Betel+ ya. 3 Kɛkɛ nɛ gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ* nɛ a ngɛ Betel ɔ je kpo kɛ ba Elisha ngɔ nɛ a ba bi lɛ ke: “Anɛ o le kaa mwɔnɛ ɔ, Yehowa ngɛ o nyɔmtsɛ ɔ nɛ hyɛɔ o nɔ ɔ ngɔe kɛ yaa lo?”+ Nɛ e de mɛ ke: “I le momo. Nyɛɛ pee kɔ̃.”
4 Jehanɛ ɔ, Eliya de lɛ ke: “Elisha, i kpa mo pɛɛ nɛ o hi hiɛ ɔ, ejakaa Yehowa tsɔ mi Yeriko.”+ Se Elisha de lɛ ke: “Be abɔ nɛ Yehowa hɛ ngɛ, nɛ́ mo hu o* hɛ ngɛ nɛ ɔ, i be mo sie.” Lɔ ɔ he ɔ, a ba Yeriko. 5 Kɛkɛ nɛ gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ nɛ a ngɛ Yeriko ɔ su Elisha he, nɛ a bi lɛ ke: “Anɛ o le kaa mwɔnɛ ɔ, Yehowa ngɛ o nyɔmtsɛ ɔ nɛ hyɛɔ o nɔ ɔ ngɔe kɛ yaa lo?” Nɛ e de mɛ ke: “I le momo. Nyɛɛ pee kɔ̃.”
6 Jehanɛ ɔ, Eliya de lɛ ke: “I kpa mo pɛɛ nɛ o hi hiɛ ɔ, ejakaa Yehowa tsɔ mi Yordan.” Se e de Eliya ke: “Be abɔ nɛ Yehowa hɛ ngɛ, nɛ́ mo hu o* hɛ ngɛ nɛ ɔ, i be mo sie.” Lɔ ɔ he ɔ, mɛ ni enyɔ ɔmɛ a tsa nɔ kɛ ho. 7 Nɛ gbali ɔmɛ a binyumuhi 50 hu ho, nɛ a ya da si ngɛ se lokoo, nɛ a ngɛ hyɛe benɛ mɛ ni enyɔ ɔmɛ a ya da si ngɛ Yordan Pa a nya a. 8 Kɛkɛ nɛ Eliya je e tade* ɔ,+ nɛ e koklo lɛ, nɛ e kɛ fia nyu ɔ mi, nɛ nyu ɔ mi gba kɛ ya hiɛ kɛ hiɛ, nɛ mɛ ni enyɔ ɔmɛ tsuo a nyɛɛ zugba gbigbli nɔ kɛ po pa a.+
9 Benɛ a po pa a ta pɛ ɔ, Eliya de Elisha ke: “Mo bi mi nɔ́ nɛ o suɔ kaa ma pee ha mo loko a ngɔ mi kɛ je o he.” Lɔ ɔ he ɔ, Elisha bi ke: “I kpa mo pɛɛ, ma nyɛ ma ná o mumi ɔ+ mi dlami mi enyɔ lo?”+ 10 Eliya he nɔ ke: “O bi nɔ́ ko nɛ he wa. Ke o na mi be mi nɛ a ngɛ mi ngɔe kɛ ngɛ o he jee ɔ, e maa ba mi ha mo jã; se ke o nɛ mi ɔ, lɛɛ e be mi bae jã.”
11 Benɛ a ngɛ nyɛɛe kɛ yaa nɛ́ a ngɛ ní sɛɛe ɔ, tlukaa a, la ta zugba lɛ ko kɛ la okpɔngɔhi+ ba gba mɛ ni enyɔ ɔmɛ a kpɛti, nɛ Eliya ho hiɔwe* ya ngɛ kɔɔhiɔ nɛ nya wa mi.+ 12 Benɛ Elisha ngɛ hyɛe ɔ, e ngɛ ngmlaa kpae ke: “Ye tsɛ, ye tsɛ! Israel ta zugba lɛ ɔ kɛ e we okpɔngɔ nɔ hili ɔmɛ!”+ Benɛ e nɛ lɛ hu ɔ, e nu lɛ nitsɛ e tade ɔmɛ, nɛ e gba mi enyɔ.+ 13 Lɔ ɔ se ɔ, e ngɔ Eliya tade* ɔ+ nɛ́ je e he kɛ nɔ si ɔ, nɛ e kpale e se kɛ ho, nɛ e ya da si ngɛ Yordan Pa a nya. 14 Kɛkɛ nɛ e ngɔ Eliya tade* ɔ nɛ je e he kɛ nɔ si ɔ kɛ fia nyu ɔ mi, nɛ e bi ke: “Jije Yehowa, Eliya Mawu ɔ ngɛ?” Benɛ e kɛ tade ɔ fia nyu ɔ mi ɔ, nyu ɔ mi gba kɛ ya hiɛ kɛ hiɛ, nɛ Elisha nyɛɛ mi kɛ be.+
15 Benɛ gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ nɛ a ngɛ Yeriko ɔ na lɛ ngɛ tsitsaa a, a de ke: “Eliya mumi ɔ ba Elisha nɔ.”+ Lɔ ɔ he ɔ, a kɛ lɛ ya kpe, nɛ a kplã si ngɛ e hɛ mi. 16 A de lɛ ke: “Nyumu katsɛmɛ 50 piɛɛ o sɔmɔli ɔmɛ a he ngɛ hiɛ ɔ. Wa kpa mo pɛɛ nɛ o ha nɛ a ya nɛ a ya hla o nyɔmtsɛ ɔ. Eko ɔ, Yehowa mumi* ɔ wo e nɔ, nɛ e ya sake lɛ kɛ fɔ yoku ɔmɛ eko nɔ, aloo dɔgba amɛ eko mi.”+ Se Elisha de mɛ ke: “Nyɛ ko tsɔ mɛ.” 17 Se a nyɛ e nɔ hluu kɛ ya si nɔ́ ɔ ba gbe e nya, lɔ ɔ he ɔ, e de mɛ ke: “Nyɛɛ tsɔ mɛ koo.” A tsɔ nyumuhi 50 ɔmɛ, nɛ a ya hla lɛ ligbi etɛ sɔuu, se a nɛ lɛ. 18 Benɛ a kpale kɛ ba e ngɔ ɔ, jamɛ a be ɔ mi ɔ, e ngɛ Yeriko.+ Kɛkɛ nɛ e bi mɛ ke: “Anɛ i de we nyɛ ke nyɛ ko ya lo?”
19 Pee se ɔ, ma a mi nyumu ɔmɛ de Elisha ke: “Ye nyɔmtsɛ, mo nitsɛ o na kaa ma a ngɛ he nɛ hi saminya;+ se nyu ɔ hí, nɛ zugba a hu wui yiblii.”* 20 Kɛkɛ nɛ e de mɛ ke: “Nyɛɛ ngɔ ngo kɛ wo tsesi ehe nyafii ko mi kɛ ba ha mi.” Nɛ a kɛ ba ha lɛ. 21 Kɛkɛ nɛ e je kpo kɛ ho he nɛ nyu ɔ jeɔ kɛ baa a ya, nɛ e ya wo mi ngo,+ nɛ e de ke: “Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ, ‘I pee nyu nɛ ɔ klɔuklɔu.* E be nihi gbee hu, nɛ e be yihi yosa pee hu.’”* 22 Nɛ nyu ɔ pee klɔuklɔu* kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ, kaa bɔ nɛ Elisha de ɔ.
23 E je lejɛ ɔ nɛ e kuɔ kɛ ho Betel ya. Benɛ e yaa ngɛ blɔ ɔ nɔ ɔ, jokuɛ nyumuwi komɛ je kpo ngɛ ma a mi kɛ ba, nɛ a ba bɔni e he fɛu yemi,+ nɛ a ngɛ lɛ dee ke: “Kuɔɔ kɛ ho, mo yi kpɛti kpalokpalotsɛ! Kuɔɔ kɛ ho, mo yi kpɛti kpalokpalotsɛ!” 24 Nyagbenyagbe ɔ, e plɛ e he, nɛ e hyɛ mɛ, nɛ e gbiɛ mɛ ngɛ Yehowa biɛ mi. Kɛkɛ nɛ osisiblisi+ eyo enyɔ je kpo kɛ je hue tso ɔ mi kɛ ba, nɛ a ba tsɔtslɔɔ jokuɛwi ɔmɛ a kpɛti nihi 42 a mi.+ 25 E je lejɛ ɔ, nɛ e tsa nɔ kɛ ho Karmel Yoku ɔ+ nɔ ya, nɛ e je lejɛ ɔ, nɛ e kpale e se kɛ ho Samaria ya.
3 Yehoram+ nɛ ji Ahab binyumu ɔ bɔni Israel nɔ matsɛ yemi ngɛ Samaria ngɛ Yuda matsɛ Yehoshafat nɔ yemi jeha nɛ ji 18 ɔ mi, nɛ e ye nɔ jeha 12. 2 E ya nɔ nɛ e pee ní yayahi ngɛ Yehowa hɛ mi, se yayami nɛ e pee ɔ sui nɔ́ nɛ e tsɛ ɔ kɛ e nyɛ ɔ pee ɔ, ejakaa e je Baal wɔ titima nɛ e tsɛ ɔ pee ɔ.+ 3 Se kɛ̃ ɔ, e ya nɔ nɛ e pee yayamihi nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ.+ E kpale we kɛ ji jamɛ a yayami ɔmɛ a se.
4 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Moab matsɛ Mesha lɛɔ jijɔhi, nɛ jinɛ e ya haa Israel matsɛ ɔ jijɔ bimɛ 100,000, kɛ agbosuhi nɛ a sã we a he bwɔmi 100,000 kaa tó. 5 Benɛ Ahab gbo pɛ,+ kɛkɛ nɛ Moab matsɛ ɔ tsɔ Israel matsɛ ɔ hɛ mi atuã.+ 6 Enɛ ɔ he ɔ, jamɛ a ligbi ɔ, Matsɛ Yehoram je Samaria kɛ ho nɛ e ya bua Israel tsuo nya. 7 Jehanɛ hu ɔ, e tsɔ nɛ a kɛ sɛ gbi ya ha Yuda matsɛ Yehoshafat ke: “Moab matsɛ ɔ tsɔ ye hɛ mi atuã. Anɛ o kɛ mi maa ya konɛ waa kɛ Moab nɛ ya hwu ta lo?” Nɛ Yehoshafat de lɛ ke: “Ma ya.+ Imi kɛ mo ɔ, nimli kake ji wɔ. Ye ma a, o ma, nɛ ye okpɔngɔ ɔmɛ hu, o we okpɔngɔhi.”+ 8 Kɛkɛ nɛ e bi ke: “Jije waa gu kɛ ya?” Yehoram he nɔ ke: “Wa maa gu Edom nga a nɔ blɔ.”
9 Kɛkɛ nɛ Israel matsɛ ɔ kɛ Yuda matsɛ ɔ kɛ Edom+ matsɛ ɔ pue nɔ kɛ ho. Benɛ a bɔle si ligbi kpaago ɔ, a nɛ nyu ha tabo ɔ kɛ lohwe ɔmɛ nɛ a nyɛɛ a se ɔ. 10 Israel matsɛ ɔ de ke: “Akuanyɛ! Yehowa tsɛ wɔ matsɛmɛ etɛ nɛ ɔmɛ konɛ e kɛ wɔ nɛ wo Moab dɛ!” 11 Kɛkɛ nɛ Yehoshafat bi ke: “Anɛ Yehowa gbalɔ ko be hiɛ ɔ nɛ wa ma nyɛ ma bi Yehowa juɛmi ngɛ e ngɔ lo?”+ Nɛ Israel matsɛ ɔ sɔmɔli ɔmɛ a kpɛti nɔ kake ha heto ke: “Elisha,+ Shafat binyumu ɔ, nɔ nɛ jinɛ e kɛ nyu pueɔ Eliya dɛ ɔ*+ ngɛ hiɛ ɔ.” 12 Kɛkɛ nɛ Yehoshafat de ke: “Yehowa tuɔ munyu kɛ guɔ e nɔ.” Lɔ ɔ he ɔ, Israel matsɛ ɔ kɛ Yehoshafat kɛ Edom matsɛ ɔ kple kɛ ho e ngɔ ya.
13 Elisha bi Israel matsɛ ɔ ke: “Mɛni sane i kɛ mo ngɛ?+ Yaa o tsɛ gbali ɔmɛ kɛ o nyɛ gbali ɔmɛ a ngɔ.”+ Se Israel matsɛ ɔ de lɛ ke: “Dɛbi, ejakaa Yehowa ji nɔ nɛ tsɛ wɔ matsɛmɛ etɛ nɛ ɔmɛ konɛ e kɛ wɔ nɛ wo Moab dɛ.” 14 Kɛkɛ nɛ Elisha de lɛ ke: “Be abɔ nɛ Yehowa tabohiatsɛ ɔ, nɔ nɛ i sɔmɔɔ lɛ* ɔ ngɛ nɛ ɔ, ke pi nɛ i ngɛ bumi kɛ ha Yuda matsɛ Yehoshafat ɔ,+ jinɛ i be mo hyɛe po loko ma de ke ma po o nya mi.+ 15 Amlɔ nɛ ɔ, nyɛ hla saku fialɔ*+ ha mi.” Benɛ saku fialɔ ɔ bɔni saku ɔ fiami pɛ kɛkɛ nɛ Yehowa mumi ɔ* ba e nɔ.+ 16 E de ke, “Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: ‘Nyɛɛ tsua muɔhi ngɛ dɔgba nɛ ɔ mi,* 17 ejakaa nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: “Kɔɔhiɔ be fiae, nɛ hiɔmi hu be nɛe; se kɛ̃ ɔ, dɔgba* nɛ ɔ ma hyi tɔ kɛ nyu,+ nɛ nyɛɛ kɛ nyɛ lohwe lɛlɛɛ ɔmɛ kɛ nyɛ lohwehi nɛ tlooɔ tlomi ɔ maa nu.”’ 18 Se enɛ ɔ po pi nɔ́ ko ngɛ Yehowa hɛ mi,+ ejakaa e maa ngɔ Moab hu kɛ wo nyɛ dɛ mi.+ 19 Nyɛ kpata ma fɛɛ ma nɛ a fia gbogbo kɛ wo he,+ kɛ ma kpakpa fɛɛ ma kpakpa hɛ mi, nɛ́ nyɛɛ po tso kpakpa fɛɛ tso kpakpa kɛ fɔ si, nɛ́ nyɛɛ tsi nyu hɛngmɛhi tsuo, nɛ́ nyɛ sake tɛhi kɛ pue zugba kpakpa fɛɛ zugba kpakpa nɔ.”+
20 Nɛ e nɔ jena mɔtu ɔ, ngɛ mɔtu ngma afɔle sami be ɔ mi ɔ,+ si kake too ɔ, nyu je Edom blɔ kɛ ba, nɛ zugba a nɔ hyi tɔ kɛ nyu.
21 Moabbi ɔmɛ tsuo nu kaa matsɛmɛ ɔmɛ kuɔ kɛ ba konɛ a kɛ mɛ nɛ ba hwu ta, enɛ ɔ he ɔ, a bua nyumuhi tsuo nɛ a ma nyɛ maa ya ta* a nya, nɛ a ya da si ngɛ a zugba a huzu ɔ nya. 22 Mɔtu mla benɛ a te si ɔ, pu ngɛ kpɛe ngɛ nyu ɔ hɛ mi, nɛ ngɛ Moabbi ɔmɛ nɛ a ngɛ se ɔ a hɛ mi ɔ, nyu ɔ tsuɔ tsutsuutsu kaa muɔ. 23 A de ke: “Muɔ ji nɛ ɔ nɛ! Matsɛmɛ ɔmɛ kɛ klaate gbe a sibi. Enɛ ɔ he ɔ, Moabbi, nyɛ ya ha ta yibu ní!”+ 24 Benɛ Moabbi ɔmɛ ba su Israelbi ɔmɛ a sito he ɔ, Israelbi ɔmɛ te si, nɛ a bɔni Moabbi ɔmɛ gbemi, nɛ Moabbi ɔmɛ tu a nya fo.+ Israelbi ɔmɛ ba Moab, nɛ benɛ a ngɛ blɔ ɔ nɔ kɛ ma a, a ngɛ Moabbi ɔmɛ gbee. 25 A kpata ma amɛ a hɛ mi, nɛ nyumu ɔmɛ a ti nɔ fɛɛ nɔ sake tɛ kɛ fɔ zugba kpakpa fɛɛ zugba kpakpa nɔ, nɛ a ha nɛ zugba amɛ a nɔ pee kɛ tɛ sɔuu; a tsi nyu hɛngmɛ fɛɛ nyu hɛngmɛ,+ nɛ a po tso kpakpa fɛɛ tso kpakpa kɛ fɔ si.+ Nyagbe ɔ, Kir Hareset+ tɛ gbogbo ɔ pɛ lɛ piɛ nɛ daa si, nɛ amlami tɛ fiali ɔmɛ bɔle lɛ, nɛ a ku lɛ kɛ pue si.
26 Benɛ Moab matsɛ ɔ na kaa a ye a nɔ kunimi ngɛ ta a mi ɔ, e ngɔ nyumuhi 700 nɛ́ a dla a he kɛ klaatehi kɛ piɛɛ e he konɛ a gblee ta a mi kɛ ya ná Edom matsɛ ɔ;+ se a nyɛ we. 27 Lɔ ɔ he ɔ, e ngɔ e bitɛte nɛ jinɛ lɛ nɛ e ma ba ye matsɛ ngɛ e se ɔ kɛ sã sami afɔle+ ngɛ gbogbo ɔ nɔ. Nɛ ni ɔmɛ* a mi mi fu Israel wawɛɛ nitsɛ, lɔ ɔ he ɔ, a kpa ta a hwumi, nɛ a kpale kɛ ho a zugba a nɔ ya.
4 Jehanɛ ɔ, gbali ɔmɛ a bimɛ ɔmɛ+ a yi ɔmɛ a kpɛti nɔ kake ba fo ya kɛ pue Elisha nɔ ke: “Ye huno ɔ nɛ ji o sɔmɔlɔ ɔ gbo, nɛ mo nitsɛ o le kaa benɛ o sɔmɔlɔ ɔ ngɛ je mi ɔ, e yeɔ Yehowa gbeye.+ Amlɔ nɛ ɔ, nɔ ko nɛ wa hɛɛ lɛ hiɔ ɔ ba konɛ e ba ngɔ ye bimɛ enyɔ ɔmɛ tsuo kɛ ho kaa nyɔguɛhi.” 2 Kɛkɛ nɛ Elisha bi lɛ ke: “Mɛni ma pee ha mo? Mo de mi, mɛni o ngɛ ngɛ we ɔ mi?” Yo ɔ ha heto ke: “O mawayo ɔ be nɔ́ ko nɔ́ ko kaa ja nu tɔ* kake pɛ.”+ 3 Nɛ e de lɛ ke: “Jee kpo nɛ o ya ba buɛ mi guhi ngɛ nihi nɛ o kɛ mɛ ngɛ kpɔ ɔ mi ɔ a dɛ. Ko ya ba bɔɔ ko kɛkɛ. 4 Lɔ ɔ se ɔ, o kɛ o binyumu ɔmɛ nɛ ya sɛ tsu mi nɛ nyɛ nga sinya a kɛ wo nyɛ yi. Wo buɛ ɔmɛ a mi nu, nɛ ke eko hyi ɔ, moo hɛ kɛ ya se.” 5 Lɔ ɔ he ɔ, yo ɔ je e he kɛ ho.
Kɛkɛ nɛ yo ɔ ya nga sinya a kɛ wo e kɛ e binyumu ɔmɛ a yi, nɛ e bimɛ ɔmɛ ngɔ buɛ ɔmɛ kɛ ngɛ lɛ hae, nɛ e ngɛ a mi nu woe.+ 6 Benɛ buɛ ɔmɛ hyi ɔ, e de e binyumu ɔmɛ a ti nɔ kake ke: “Ngɔɔ buɛ kpa kɛ ba.”+ Se e de e nyɛ ɔ ke: “Buɛ ko be hu.” Kɛkɛ nɛ nu ɔ se po.+ 7 Nɛ yo ɔ ba nɛ e ba bɔ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ, nɛ e de yo ɔ ke: “Yaa nɛ o ya jua nu ɔ nɛ o kɛ wo o he hiɔ ɔmɛ, nɛ nɔ́ nɛ maa piɛ ɔ, o kɛ o binyumu ɔmɛ nyɛ kɛ hyɛ nyɛ he.”
8 Ligbi ko ɔ, Elisha ya Shunem,+ nɛ yo ko ngɛ lejɛ ɔ nɛ e ji niatsɛ, nɛ yo ɔ nyɛ e nɔ ke e ye ní ngɛ lejɛ ɔ.+ Be fɛɛ be nɛ Elisha maa be ngɛ lejɛ ɔ, e gbaa lejɛ ɔ nɛ e ya yeɔ ní. 9 Lɔ ɔ he ɔ, yo ɔ de e huno ɔ ke: “I le kaa nyumu ɔ nɛ pɔɔ hiɛ ɔ bami ɔ ji Mawu nɔmlɔ klɔuklɔu. 10 I kpa mo pɛɛ, ha nɛ waa pee tsu nyafii ko ngɛ tsu ɔ yi mi,+ nɛ́ waa ngɔ sa, kɛ okplɔɔ, kɛ sɛ, kɛ kane tso kɛ ma mi. Kɛkɛ ɔ, be fɛɛ be nɛ e maa ba wa ngɔ ɔ, e ma nyɛ maa hi lejɛ ɔ.”+
11 Ligbi ko ɔ, Elisha ba lejɛ ɔ, nɛ e ya hiɔwe tsu ɔ mi konɛ e ya hwɔ si. 12 Kɛkɛ nɛ e de e tsɔlɔ Gehazi+ ke: “Mo ya tsɛ Shunem+ yo ɔ kɛ ba.” Nɛ e ya tsɛ yo ɔ kɛ ba, nɛ yo ɔ ba da si ngɛ Elisha hɛ mi. 13 Kɛkɛ nɛ Elisha de Gehazi ke: “I kpa mo pɛɛ nɛ o de yo ɔ ke, ‘Hyɛ dengme sɔuu nɛ o gbo ngɛ wa he.+ Mɛni á pee ha mo?+ Anɛ o ngɛ sane ko nɛ o maa suɔ nɛ ma kɛ ya fɔ matsɛ ɔ,+ aloo tabo nyatsɛ ɔ hɛ mi ha mo lo?’” Se yo ɔ ha heto ke: “Imi nitsɛ ye ma mi bi a kpɛti lɛ i ngɛ.” 14 Lɔ ɔ he ɔ, Elisha bi ke: “Lɛɛ mɛni a ma nyɛ maa pee ha lɛ?” Nɛ Gehazi de ke: “Anɔkuale mi ɔ, e be binyumu,+ nɛ e huno ɔ hu bwɔ.” 15 Oya nɔuu nɛ Elisha de ke: “Tsɛ lɛ kɛ ba.” Lɔ ɔ he ɔ, e ya tsɛ yo ɔ kɛ ba, nɛ yo ɔ ba da si ngɛ sinya a nya. 16 Kɛkɛ nɛ Elisha de lɛ ke: “Hwɔɔ se jeha be nɛ ɔ mi ɔ, o maa hɛɛ binyumu ngɛ o kɔni bɔkɔ mi.”+ Se yo ɔ de lɛ ke: “Dɛbi, ye nyɔmtsɛ, anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ! Koo ye o mawayo ɔ lakpa.”
17 Se yo ɔ ngɔ hɔ, nɛ benɛ e ke suu jeha pɛpɛɛpɛ ɔ, e fɔ binyumu kaa bɔ nɛ Elisha de lɛ ɔ. 18 Jokuɛ ɔ ba wa, nɛ ligbi ko ɔ, e je kpo kɛ ho e tsɛ ɔ ngɔ ya ngɛ ní kpali ɔmɛ a ngɔ. 19 E ya nɔ nɛ e de e tsɛ ɔ ke: “Ye yi, Ao ye yi!” Kɛkɛ nɛ e tsɛ ɔ de tsɔlɔ ɔ ke: “Ngɔɔ lɛ kɛ ya ha e nyɛ ɔ.” 20 Lɔ ɔ he ɔ, e ngɔ lɛ kɛ ya ha e nyɛ ɔ, nɛ e hi si ngɛ e nyɛ ɔ tɛ nɔ kɛ ya si piani, kɛkɛ nɛ e gbo.+ 21 Lɔ ɔ se ɔ, yo ɔ kuɔ kɛ ho nɛ e kɛ jokuɛ ɔ ya fɔ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ sa a nɔ,+ nɛ e nga sinya wo e yi, nɛ e je. 22 Kɛkɛ nɛ e tsɛ e huno ɔ, nɛ e de lɛ ke: “I kpa mo pɛɛ nɛ o wo tsɔli ɔmɛ a ti nɔ kake kɛ teji kake blɔ ba ha mi, konɛ ma sa fo kɛ ya anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ ngɔ nɛ ma ba.” 23 Se e huno ɔ de lɛ ke: “Mɛni he je nɛ o yaa na lɛ mwɔnɛ ɔ? Pi nyɔhiɔ ehe+ aloo he jɔɔmi ligbi ji mwɔnɛ ɔ.” Se yo ɔ de lɛ ke: “Tsa pi nɔ́ ko.” 24 Kɛkɛ nɛ yo ɔ wo teji ɔ nɔ ní, nɛ e de e tsɔlɔ ɔ ke: “Wo teji ɔ fo. Ko gbɔjɔ fo ɔ mi, ja i de mo ke o pee jã.”
25 Lɔ ɔ he ɔ, yo ɔ ya anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ ngɔ ngɛ Karmel Yoku ɔ nɔ. Benɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ na lɛ ngɛ tsitsaa a, oya nɔuu nɛ e de Gehazi nɛ ji e tsɔlɔ ɔ ke: “Hyɛ! Shunem yo ɔ lɛ ma a nɛ. 26 I kpa mo pɛɛ nɛ o tu fo nɛ o kɛ lɛ ya kpe, nɛ o bi lɛ ke, ‘O ngɛ saminya lo? O huno ɔ ngɛ saminya lo? O bi ɔ ngɛ saminya lo?’” Yo ɔ he nɔ ke: “Wɔ tsuo wa ngɛ saminya.” 27 Benɛ yo ɔ ba su anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ ngɔ ngɛ yoku ɔ nɔ ɔ, oya nɔuu nɛ e nu Elisha nane.+ Kɛkɛ nɛ Gehazi ba konɛ e ba tsitsɛɛ lɛ kɛ ya se, se anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ de lɛ ke: “Ngmɛɛ e he, ejakaa e ngɛ aywilɛho yee wawɛɛ,* nɛ Yehowa kɛ nɔ́ nɛ ɔ laa mi, nɛ e de we mi.” 28 Kɛkɛ nɛ yo ɔ bi Elisha ke: “Anɛ i bi ye nyɔmtsɛ ɔ ke e ha mi binyumu lo? Anɛ i de we mo ke, ‘Koo ye mi lakpa’ lo?”+
29 Oya nɔuu nɛ Elisha de Gehazi ke: “Moo fi o tade ɔ kɛ wo o mlɛ mi,+ nɛ o wo ye dɛma tso ɔ kɛ to dɛ nɛ o ho. Ke o kɛ nɔ ko kpe ɔ, ko nga lɛ; nɛ ke nɔ ko hu nga mo ɔ, ko he nɔ. Yaa nɛ o ya ngɔ ye dɛma tso ɔ kɛ fɔ jokuɛ ɔ hɛ mi.” 30 Kɛkɛ nɛ jokuɛ ɔ nyɛ ɔ de ke: “Be abɔ nɛ Yehowa hɛ ngɛ, nɛ mo nitsɛ hu o* hɛ ngɛ nɛ ɔ, i be o he jee.”+ Lɔ ɔ he ɔ, Elisha te si, nɛ e kɛ lɛ ho. 31 Gehazi sɛ a hlami kɛ ho, nɛ e kɛ dɛma tso ɔ ya fɔ jokuɛ ɔ hɛ mi, se gbi ko pɛ́, nɛ jokuɛ ɔ mimiɛ we e he hulɔ.+ E kpale e se, nɛ e kɛ Elisha ya kpe, nɛ e de lɛ ke: “Jokuɛ ɔ ti si.”
32 Benɛ Elisha ba su we ɔ mi ɔ, jokuɛ nyumuyo ɔ gbo kɛ fɔɔ si ngɛ e sa a nɔ.+ 33 E sɛ tsu ɔ mi, nɛ e nga sinya a kɛ wo mɛ ni enyɔ ɔmɛ a yi, nɛ e bɔni sɔlemi ha Yehowa.+ 34 Kɛkɛ nɛ Elisha kuɔ sa tso ɔ, nɛ e ya bu jokuɛ ɔ nɔ, nɛ e kɛ lɛ nitsɛ e nya to jokuɛ ɔ nya he, nɛ e hɛngmɛhi ngɛ jokuɛ ɔ hɛngmɛhi a nɔ, nɛ e ninehi pueɔ si ngɛ jokuɛ ɔ ninehi a nɔ, nɛ e bu jokuɛ ɔ nɔ, kɛkɛ nɛ jokuɛ ɔ he bɔni la dɔmi.+ 35 Elisha nyɛɛ kɛ ya kɛ ba ngɛ we ɔ mi, nɛ e ya kuɔ sa tso ɔ, nɛ e bu jokuɛ ɔ nɔ ekohu. Jokuɛ ɔ tsile si kpaago, nɛ lɔ ɔ se ɔ, e bli e hɛngmɛ.+ 36 Kɛkɛ nɛ Elisha tsɛ Gehazi nɛ e de lɛ ke: “Tsɛ Shunem yo ɔ kɛ ba.” Nɛ e tsɛ yo ɔ, nɛ yo ɔ ba e ngɔ. Lɔ ɔ se ɔ, Elisha de yo ɔ ke: “Wo o binyumu ɔ.”+ 37 Nɛ yo ɔ ba nɛ e ba kplã si, nɛ e kɛ e hɛ mi bu zugba ngɛ Elisha hɛ mi, lɔ ɔ se ɔ, e wo e binyumu ɔ kɛ je kpo.
38 Benɛ Elisha kpale kɛ ba Gilgal ɔ, jamɛ a be ɔ mi ɔ, hwɔ ba zugba a nɔ.+ Gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ+ hii si ngɛ e hɛ mi, nɛ e de e tsɔlɔ ɔ ke:+ “Ngɔɔ buɛ agbo kɛ ma la nɔ, nɛ́ o pee flɔɔ kɛ ha gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ.” 39 Nɛ a ti nɔ kake ho nga a mi ya konɛ e ya tsɔ ba,* nɛ e na nga nɔ tso ko, nɛ e tsɔ e nɔ yiblii ɔ eko kɛ wo e tade ɔ mi tɔtɔɔtɔ. Kɛkɛ nɛ e kpale kɛ ba, nɛ e ba poo kɛ wo buɛ ɔ mi, pohu e li nɔ́ nɛ ji. 40 Pee se ɔ, a gba flɔɔ ɔ kɛ ha nyumu ɔmɛ kaa a ye, se benɛ a sa a nya pɛ ɔ, a kpa ngmlaa ke: “Oo anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ, gbenɔ ngɛ buɛ ɔ mi.” Nɛ a jɔɔ yemi. 41 Kɛkɛ nɛ e de mɛ ke: “Nyɛ ha mi mamu.” Benɛ e plɛ mamu ɔ kɛ wo buɛ ɔ mi ɔ, e de mɛ ke: “Nyɛ gba flɔɔ ɔ kɛ ha ni ɔmɛ.” Jehanɛ ɔ, nɔ́ ko be buɛ ɔ mi nɛ maa ye mɛ awi hu.+
42 Nyumu ko je Baal Shalisha+ kɛ ba, nɛ e ba ha anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ abolo 20 nɛ a kɛ barli*+ kekleekle yiblii pee, kɛ ngma ehe kotoku kake.+ Lɔ ɔ se ɔ, Elisha de ke: “Ngɔɔ kɛ ha ni ɔmɛ nɛ a ye.” 43 Se e tsɔlɔ ɔ de ke: “Kɛ ma plɛ kɛ gba nɔ́ nɛ ɔ ha nyumuhi 100 kɛɛ?”+ Nɛ Elisha de ke, “Ngɔɔ kɛ ha ni ɔmɛ nɛ a ye, ejakaa nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ, ‘A maa ye, nɛ eko maa piɛ.’”+ 44 Kɛkɛ nɛ e ngɔ ní ɔ kɛ ma ni ɔmɛ a hɛ mi, nɛ a ye, nɛ eko piɛ+ kaa bɔ nɛ Yehowa de ɔ.
5 Siria matsɛ ɔ ngɛ tabo nyatsɛ ko nɛ a tsɛɔ lɛ ke Naaman, e ji nɔmlɔ ngua, nɛ e nyɔmtsɛ ɔ buɔ lɛ wawɛɛ, ejakaa Yehowa gu e nɔ kɛ ha nɛ Siria ye kunimi.* Tatsɛ kpanaa ji lɛ, se e ji kpititsɛ.* 2 Be ko nɛ Siriabi ɔmɛ ya tua Israel ɔ, a nu jokuɛ yoyo ko kɛ je Israel zugba a nɔ, nɛ e ba pee Naaman yo ɔ sɔmɔlɔ. 3 Jokuɛ yoyo ɔ de e nyɔmtsɛ yo ɔ ke: “I ná nɛ ye nyɔmtsɛ ɔ ya na gbalɔ ɔ+ nɛ ngɛ Samaria a! Jinɛ e ma tsa e kpiti ɔ ha lɛ.”+ 4 Lɔ ɔ he ɔ, e* ya nɛ e ya bɔ e nyɔmtsɛ ɔ nɔ́ nɛ jokuɛ yoyo ɔ nɛ je Israel ɔ de ɔ.
5 Kɛkɛ nɛ Siria matsɛ ɔ de lɛ ke: “Yaa nɔuu! Ma mane Israel matsɛ ɔ sɛ womi.” Lɔ ɔ he ɔ, e ho, nɛ benɛ e yaa a, e hɛɛ sika hiɔ talɛnt* nyɔngma, sika tsu 6,000 kɛ he tsakemi tadehi nyɔngma. 6 E ngɔ sɛ womi ɔ kɛ ba ha Israel matsɛ ɔ, nɛ munyu nɛ ngɛ sɛ womi ɔ mi ji: “Ke o nine su sɛ womi nɛ ɔ nɔ ɔ, ná nɛ o le kaa i ngɛ ye sɔmɔlɔ Naaman tsɔe kɛ ba o ngɔ konɛ o tsa e kpiti ɔ ha lɛ.” 7 Benɛ Israel matsɛ ɔ kane sɛ womi ɔ, amlɔ nɔuu nɛ e gba e tade ɔmɛ, nɛ e de ke: “Anɛ Mawu ji mi nɛ́ i ngɛ gbenɔ kɛ wami nɔ he wami lo?+ Ejakaa e tsɔ nyumu nɛ ɔ kɛ ba ye ngɔ ke ma tsa e kpiti ɔ ha lɛ! Nyɛ nitsɛmɛ nyɛ na kaa nyumu nɛ ɔ ngɛ ye nya tsɔe.”
8 Se benɛ Elisha, anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ nu kaa Israel matsɛ ɔ gba e tade ɔmɛ ɔ, oya nɔuu nɛ e tsɔ nɛ a ngɔ sɛ gbi kɛ ya ha matsɛ ɔ ke: “Mɛni he je nɛ o gba o tade ɔmɛ ɔ? I kpa mo pɛɛ nɛ o ha nɛ e ba ye ngɔ konɛ e ná nɛ e le kaa gbalɔ ko ngɛ Israel.”+ 9 Lɔ ɔ he ɔ, Naaman kɛ e we okpɔngɔ ɔmɛ kɛ e ta zugba lɛ ɔmɛ ba, nɛ a ba da si ngɛ Elisha we ɔ agbo ɔ nya. 10 Se Elisha tsɔ tsɔlɔ kɛ ya de lɛ ke: “Yaa nɛ o ya du o he ngɛ Yordan Pa a mi+ si kpaago,+ nɛ o he womi ɔ maa hi ekohu, nɛ o he ma tsɔ.” 11 Kɛkɛ nɛ Naaman mi mi fu wawɛɛ, nɛ e ma blɔ nɔ kɛ yaa, nɛ e ngɛ dee ke: “I susu kaa ‘e maa je kpo kɛ ba ye ngɔ, nɛ e ma ba da si ngɛ hiɛ ɔ, nɛ e ma tsɛ Yehowa e Mawu ɔ biɛ, nɛ e maa fɔ e nine kɛ ya kɛ ba ngɛ kpiti ɔ nɔ konɛ e tsa mi.’ 12 Anɛ Damasko+ pa amɛ nɛ ji Abana kɛ Farpar a hí pi nyuhi tsuo nɛ a ngɛ Israel ɔ lo? Anɛ i be nyɛe nɛ ma du ngɛ a mi nɛ ye he nɛ tsɔ lo?” Kɛkɛ nɛ e plɛ e he, nɛ e kɛ abofu je.
13 Se e sɔmɔli ɔmɛ su e he nɛ a de lɛ ke: “Tsaatsɛ, ke nɔ́ ko nɛ he wa wawɛɛ lɛ gbalɔ ɔ de mo ke o pee ɔ, anɛ o ko pee we lo? Lɛɛ ke e de mo kɛkɛ ke, ‘Yaa du o he nɛ o he nɛ tsɔ’ ɔ, anɛ e sa nɛ lɔ ɔ peemi nɛ ye ha mo lo?” 14 Kɛkɛ nɛ e kple kɛ ho, nɛ e ya nɔ Yordan Pa a mi* si kpaago kaa bɔ nɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ de lɛ ɔ.+ Lɔ ɔ se ɔ, e he womi ɔ ba hi ekohu, nɛ e pee kaa jokuɛ nyumuyo he womi,+ nɛ e he tsɔ.+
15 Lɔ ɔ se ɔ, e kɛ nihi babauu* nɛ a piɛɛ e he ɔ kpale a se kɛ ho anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ ngɔ ya,+ nɛ e ya da si ngɛ e hɛ mi, nɛ e de lɛ ke: “Kpaako i na kaa Mawu ko be zugba a nɔ he ko he ko kaa ja Israel.+ Amlɔ nɛ ɔ, i kpa mo pɛɛ, moo ngɔ nike ní* ngɛ o sɔmɔlɔ ɔ dɛ.” 16 Se Elisha de lɛ ke: “Be abɔ nɛ Yehowa nɔ nɛ i sɔmɔɔ lɛ* ɔ hɛ ngɛ nɛ ɔ, i be ngɔe.”+ E nyɛ e nɔ kaa e ngɔ, se e ya nɔ nɛ e kua. 17 Nyagbenyagbe ɔ, Naaman de lɛ ke: “Ke o be ngɔe ɔ, lɛɛ i kpa mo pɛɛ, ha nɛ a ha o sɔmɔlɔ ɔ zugba nɛ ɔ nɔ zu teji okpɔngɔ enyɔ a yi tlomi, ejakaa imi o sɔmɔlɔ ɔ, i be sami afɔle aloo afɔle kpa ko sãe ha mawu kpa ko kaa ja Yehowa pɛ. 18 Se Yehowa nɛ ngɔ nɔ́ kake nɛ ɔ pɛ kɛ ke o sɔmɔlɔ ɔ: Ke ye nyɔmtsɛ matsɛ ɔ ya Rimon jami he ɔ konɛ e ya kplã si ngɛ lejɛ ɔ, e kpasaa ye kɔni, lɔ ɔ he ɔ, e sa nɛ ma kplã si ngɛ Rimon jami he ɔ. Ke i kplã si ngɛ Rimon jami he ɔ, i kpa Yehowa pɛɛ nɛ e kɛ ke o sɔmɔlɔ ɔ.” 19 Kɛkɛ nɛ e de lɛ ke: “Yaa ngɛ tue mi jɔmi mi.” Benɛ Naaman je e he kɛ ho saii ɔ, 20 Gehazi+ nɛ ji anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ+ Elisha tsɔlɔ ɔ de e he ke: ‘Hyɛ, ye nyɔmtsɛ ɔ ha nɛ Naaman, Siriano+ nɛ ɔ ye e he, ejakaa e ngɔɛ níhi nɛ e kɛ ba a. Be abɔ nɛ Yehowa hɛ ngɛ nɛ ɔ, ma tu fo kɛ nyɛɛ e se nɛ ma ya ngɔ nɔ́ ko ngɛ e dɛ.’ 21 Lɔ ɔ he ɔ, Gehazi tu fo kɛ nyɛɛ Naaman se. Benɛ Naaman na kaa nɔ ko ngɛ fo tue kɛ ma ngɛ e se ɔ, e kple si ngɛ e zugba lɛ ɔ mi, nɛ e kɛ lɛ ya kpe nɛ e bi lɛ ke: “Sane ko lo?” 22 Kɛkɛ nɛ Gehazi de lɛ ke: “Pi sane ko. Ye nyɔmtsɛ ɔ tsɔ mi ke ma ba de mo ke, ‘Hyɛ! Piɔ pɛ nɛ nihewi enyɔ je gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ a ngɔ ngɛ Efraim yoku ɔmɛ a nɔ kɛ ba ye ngɔ. I kpa mo pɛɛ nɛ o ha mɛ sika hiɔ talɛnt kake kɛ he tsakemi tadehi enyɔ.’”+ 23 Naaman de lɛ ke: “Oo moo ngɔ talɛnt enyɔ.” E nyɛ e nɔ hluu,+ nɛ e fi sika hiɔ talɛnt enyɔ kɛ wo baagi enyɔ mi, nɛ e ngɔ he tsakemi tadehi enyɔ kɛ piɛɛ he, nɛ e ngɔ ní ɔmɛ kɛ ha e sɔmɔli enyɔ, nɛ a tloo kɛ nyɛɛ Gehazi hɛ mi.
24 Benɛ e su Ofel* ɔ, e ngɔ ní ɔmɛ ngɛ a dɛ kɛ ya to we ɔ mi, nɛ e wo nyumu ɔmɛ blɔ. Benɛ a je ɔ, 25 e ya nɛ e ya da si ngɛ e nyɔmtsɛ ɔ kasa nya. Kɛkɛ nɛ Elisha bi lɛ ke: “Gehazi, jije o je?” Nɛ e de lɛ ke: “O sɔmɔlɔ ɔ yɛ he ko he ko.”+ 26 Elisha bi lɛ ke: “Benɛ nyumu ɔ kple si kɛ je e ta zugba lɛ ɔ mi nɛ e kɛ mo ba kpe ɔ, anɛ o susu kaa i li lo? Anɛ be nɛ ɔ ji be nɛ a kɛ ngɔɔ sika hiɔ, loo tadehi, loo oliv ngmɔhi, loo wai ngmɔhi, loo jijɔhi, loo nahi, loo sɔmɔli, loo mawayihi lo?+ 27 Enɛ ɔ he ɔ, Naaman kpiti ɔ+ ma pue o kɛ o sisi bimɛ nyɛ he* kɛ maa ya neneene.” Amlɔ nɔuu nɛ kpiti pue e he, nɛ e hiɛ futaa kaa snoo,+ nɛ e je Elisha hɛ mi kɛ ho.
6 Gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ+ de Elisha ke: “Hyɛ! He nɛ waa kɛ mo ngɛ ɔ klee we ha wɔ. 2 Wa kpa mo pɛɛ, ha nɛ waa ho Yordan Pa a he ya. Ha nɛ wa ti nɔ fɛɛ nɔ nɛ ya po tso ngɛ lejɛ ɔ konɛ wa kɛ pee he ko nɛ wa ma nyɛ maa hi ngɛ lejɛ ɔ.” E de mɛ ke: “Nyɛɛ ya.” 3 A kpɛti nɔ kake bi lɛ ke: “Wa kpa mo pɛɛ, tse o kɛ o sɔmɔli ɔmɛ maa ya?” Nɛ e de ke: “I kɛ nyɛ maa ya.” 4 Lɔ ɔ he ɔ, e kɛ mɛ ho, nɛ benɛ a ya su Yordan Pa a he ɔ, a bɔni tso ɔmɛ poomi. 5 Benɛ a kpɛti nɔ kake ngɛ tso ko poe ɔ, gbiɛ ɔ yi kpɔ kɛ nɔ nyu ɔ mi, nɛ e kpa ngmlaa ke: “Ao, ye nyɔmtsɛ, nɔ ko lɛ ba ha mi oo!” 6 Anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ bi lɛ ke: “Jije e nɔ?” Nɛ e tsɔɔ lɛ he nɛ e nɔ ɔ. Kɛkɛ nɛ e po tso ko, nɛ e fɔ tso ɔ kɛ fɔ lejɛ ɔ, nɛ gbiɛ ɔ yi ɔ ba da nyu ɔ hɛ. 7 E de lɛ ke: “Mo wo.” Lɔ ɔ he ɔ, e kpa e nine mi nɛ e wo.
8 Jehanɛ ɔ, Siria matsɛ ɔ ya konɛ e kɛ Israel nɛ ya hwu ta.+ E kɛ e sɔmɔli ɔmɛ susu he nɛ e de mɛ ke: “I kɛ nyɛ ma ya to si ngɛ hiɛ ɔ kɛ hiɛ ɔ.” 9 Kɛkɛ nɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ+ tsɔ nɛ a kɛ sɛ gbi ya ha Israel matsɛ ɔ ke: “Hyɛ nɛ o ko gu hiɛ ɔ, ejakaa hiɛ ɔ ji he nɛ Siriabi ɔmɛ maa gu kɛ ba.” 10 Lɔ ɔ he ɔ, Israel matsɛ ɔ tsɔ nɛ a kɛ sɛ gbi ya ha e we bi ɔmɛ nɛ a ngɛ he nɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ bɔ lɛ kɔkɔ kaa e ko ya a. E ya nɔ nɛ e bɔ matsɛ ɔ kɔkɔ, nɛ e yɛ lejɛ ɔ. Nɔ́ nɛ ɔ ya nɔ si abɔ.*+
11 Enɛ ɔ ha nɛ Siria matsɛ ɔ mi mi fu,* nɛ e tsɛ e sɔmɔli ɔmɛ nɛ e bi mɛ ke: “Nyɛ de mi! Wa kpɛti mɛnɔ lɛ e fĩ Israel matsɛ ɔ se?” 12 Kɛkɛ nɛ e sɔmɔli ɔmɛ a kpɛti nɔ kake de ke: “Ye nyɔmtsɛ matsɛ, pi wa ti nɔ ko nɔ ko! Gbalɔ Elisha nɛ ngɛ Israel ɔ ji nɔ nɛ deɔ Israel matsɛ ɔ níhi nɛ o deɔ ngɛ mo nitsɛ o tsu nɛ o hwɔɔ mi ɔ mi ɔ nɛ.”+ 13 Matsɛ ɔ de mɛ ke: “Nyɛɛ ya nɛ nyɛ ya hla he nɛ e ngɛ, konɛ ma tsɔ nyumuhi nɛ a ya nu lɛ kɛ ba.” Pee se ɔ, a ba bɔ lɛ amaniɛ ke: “E ngɛ Dotan.”+ 14 Oya nɔuu nɛ e tsɔ okpɔngɔhi kɛ ta zugba lɛhi kɛ tabuli babauu kɛ ya lejɛ ɔ; a ya su nyɔ mi, nɛ a bɔle ma a.
15 Mɔtu mla benɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ tsɔlɔ* ɔ te si nɛ e je kpo ɔ, e na kaa tabuli kɛ okpɔngɔhi kɛ ta zugba lɛhi bɔle ma a. Oya nɔuu nɛ tsɔlɔ ɔ de Elisha ke: “Akuanyɛ, ye nyɔmtsɛ! Kɛ wa maa pee kɛɛ?” 16 Se e de tsɔlɔ ɔ ke: “Koo ye gbeye!+ Ejakaa nihi nɛ a kɛ wɔ ngɛ ɔ hiɛ pe nihi nɛ a kɛ mɛ ngɛ ɔ.”+ 17 Kɛkɛ nɛ Elisha bɔni sɔlemi ke: “Oo Yehowa, i kpa mo pɛɛ nɛ o bli e hɛngmɛ konɛ e hyɛ nɔ́.”+ Amlɔ nɔuu nɛ Yehowa bli tsɔlɔ ɔ hɛngmɛ nɛ e na, nɛ hyɛ! yoku ɔmɛ a nɔ hyi tɔ kɛ la okpɔngɔhi kɛ la ta zugba lɛhi+ nɛ bɔle Elisha kɛ kpe.+
18 Benɛ Siriabi ɔmɛ kple kɛ ba Elisha ngɔ ɔ, e sɔle ha Yehowa nɛ e de ke: “I kpa mo pɛɛ, ha nɛ ma nɛ ɔ hɛngmɛ nɛ yu.”+ Lɔ ɔ he ɔ, e ha nɛ a hɛngmɛ yu kaa bɔ nɛ Elisha bi ɔ. 19 Kɛkɛ nɛ Elisha de mɛ ke: “Pi blɔ ɔ ji nɛ ɔ, nɛ tsa pi ma a hu ji nɛ ɔ. Nyɛɛ nyɛɛ ye se konɛ ma ngɔ nyɛ kɛ ya nyumu ɔ nɛ nyɛ ngɛ lɛ hlae ɔ ngɔ.” Se e ngɔ mɛ kɛ ho Samaria ya.+
20 Benɛ a ya su Samaria a, Elisha de ke: “Oo Yehowa, mo bli a hɛngmɛ konɛ a hyɛ nɔ́.” Lɔ ɔ he ɔ, Yehowa bli a hɛngmɛ nɛ a na kaa a ngɛ Samaria ma a kpɛti. 21 Benɛ Israel matsɛ ɔ na mɛ ɔ, e bi Elisha ke: “Ye tsɛ, ma gbe mɛ lo, ma gbe mɛ lo?” 22 Se Elisha de lɛ ke: “Koo gbe mɛ. Anɛ o gbeɔ nihi nɛ o kɛ o klaate kɛ o kɛ̃ɛ̃ nuu mɛ nyɔguɛ ɔ lo? Ha mɛ ní nɛ a ye kɛ nyu nɛ a nu,+ nɛ́ a kpale kɛ ho a nyɔmtsɛ ɔ ngɔ ya.” 23 Lɔ ɔ he ɔ, e ngmɛ mɛ okplɔɔ ngua, nɛ a ye ní nɛ a nu ní, nɛ lɔ ɔ se ɔ, e wo mɛ blɔ kɛ ho a nyɔmtsɛ ɔ ngɔ ya. Nɛ kɛ je lɔ ɔ se ɔ, Siriabi ɔmɛ+ a we ojo fiali a kuu ɔ ba tua we Israel zugba a hu.
24 Lɔ ɔ se ɔ, Siria matsɛ Benhadad bua e tabo* ɔ tsuo nya, nɛ a kuɔ kɛ ho nɛ a ya sa Samaria yi.+ 25 Lɔ ɔ he ɔ, hwɔ nɛ nya wa+ ba Samaria, nɛ a sa ma a yi kɛ ya si be nɛ a jua teji yi+ kake sika hiɔ 80, nɛ a jua beleku lahuɛ fi dɛ kɔkɔ enyɔ* sika hiɔ 5. 26 Benɛ Israel matsɛ ɔ bee ngɛ gbogbo ɔ nɔ ɔ, yo ko kpa ngmlaa kɛ de lɛ ke: “Oo ye nyɔmtsɛ matsɛ, ye bua wɔ!” 27 Nɛ matsɛ ɔ de lɛ ke: “Ke Yehowa yi bua mo ɔ, jije ma ná yemi kɛ buami ngɛ kɛ ha mo? Anɛ ma ná kɛ je ngma fiaami he ɔ lo? Aloo kɛ je wai kɛ nu ngami he ɔ?” 28 Matsɛ ɔ bi lɛ ke: “Mɛni ji o sane ɔ?” E he nɔ ke: “Yo nɛ ɔ de mi ke, ‘Moo ngɔ o binyumu ɔ kɛ ba nɛ́ waa ye lɛ mwɔnɛ ɔ, konɛ hwɔɔ ɔ, waa ye ye binyumu ɔ.’+ 29 Lɔ ɔ he ɔ, wa hoo ye binyumu ɔ nɛ wa ye.+ E nɔ jena a, i de lɛ ke, ‘Moo ngɔ o binyumu ɔ kɛ ba nɛ waa ye.’ Se e ngɔ e binyumu ɔ kɛ ya laa.”
30 Benɛ matsɛ ɔ nu yo ɔ munyu ɔmɛ pɛ ɔ, e gba e tade ɔmɛ.+ Benɛ matsɛ ɔ bee ngɛ gbogbo ɔ nɔ ɔ, ni ɔmɛ na kaa e wo kpekpe ngɛ e tade ɔmɛ a sisi. 31 Kɛkɛ nɛ e de ke: “Ke i pui Elisha, Shafat binyumu ɔ yi ngɛ nya mwɔnɛ ɔ, lɛɛ Mawu kɛ mi nɛ ye nɛ e kɛ mi nɛ ye wawɛɛ nitsɛ!”+
32 Elisha hii si ngɛ e we ɔ mi, nɛ nikɔtɔma amɛ hii si ngɛ e kasa nya. Kɛkɛ nɛ matsɛ ɔ tsɔ nyumu ko kɛ sɛ e hlami, se loko tsɔlɔ ɔ ma ba su ɔ, Elisha de nikɔtɔma amɛ ke: “Tse nyɛ na kaa nɔ gbelɔ+ bi nɛ ɔ tsɔ konɛ a ba po ye yi? Nyɛɛ hyɛ nɛ́ ke tsɔlɔ ɔ ba a, nyɛ nga sinya a, nɛ nyɛɛ pi sinya a se konɛ e ko nyɛ nɛ e sɛ mi. Anɛ pi e nyɔmtsɛ ɔ nane si nɛ ngɛ pɛe ngɛ e se kɛ ma a lo?” 33 Benɛ e kɛ mɛ ngɛ munyu tue nɛ e nya mɛ si ɔ, tsɔlɔ ɔ ba hia si, nɛ matsɛ ɔ hu ba hia si nɛ e de ke: “Haomi nɛ ɔ je Yehowa ngɔ. Mɛni he je nɛ e sa nɛ ma ya nɔ nɛ ma mlɛ Yehowa?”
7 Jehanɛ ɔ, Elisha de ke, ‘Nyɛɛ bu Yehowa munyu tue. Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: ‘Hwɔɔ maa pee be nɛ ɔ mi ngɛ Samaria agbo ɔ nya a,* mamu bukɔbukɔ seah* kake jua maa pee shekel* kake, nɛ barli* seah enyɔ jua maa pee shekel kake.’”+ 2 Kɛkɛ nɛ asafoatsɛ ɔ, nɔ nɛ matsɛ ɔ heɔ lɛ yeɔ ɔ de anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ ke: “Ke Yehowa ma bli hiɔwe nyu agbo ɔmɛ po, mɛni tsɔɔ kaa munyu nɛ ɔ ma nyɛ maa ba mi?”+ Nɛ e de asafoatsɛ ɔ ke: “O maa na kɛ o hɛngmɛ,+ se o be eko yee.”+
3 Kpititsɛmɛ eywiɛ ngɛ ma a agbo ɔ nya,+ nɛ a bi a sibi ke: “Mɛni he je nɛ wa maa hi hiɛ ɔ kɛ ya si be nɛ wa ma gbo ɔ? 4 Be mi nɛ hwɔ ngɛ ma a mi nɛ ɔ,+ ke wa de ke, ‘Wa maa ya ma a mi’ ɔ, wa ma ya gbo ngɛ lejɛ ɔ. Nɛ ke wa hii si ngɛ hiɛ ɔ hu ɔ, wa ma gbo. Lɔ ɔ he ɔ, amlɔ nɛ ɔ, nyɛ ha nɛ waa ho Siriabi ɔmɛ a sito he ɔ ya. Ke a gbi wɔ ɔ, wa maa hi wami mi, se ke a gbe wɔ hu ɔ, gbenɔ kake ɔ nɔuu kɛ̃.” 5 Lɔ ɔ he ɔ, gbɔkuɛ benɛ diblii wo ɔ, a te si nɛ a ya Siriabi ɔmɛ a sito he ɔ. Benɛ a su Siriabi ɔmɛ a sito he ɔ nya a, nɔ ko be lejɛ ɔ.
6 Ejakaa Yehowa ha nɛ Siriabi ɔmɛ a tabo ɔ nu tabo ngua ko, nɛ ji ta zugba lɛhi kɛ okpɔngɔhi a he.+ Lɔ ɔ he ɔ, a de a sibi ke: “Hyɛ! Israel matsɛ ɔ ya bɔ Hitbi ɔmɛ a matsɛmɛ ɔmɛ kɛ Egiptbi ɔmɛ a matsɛmɛ ɔmɛ apaa konɛ a ba tua wɔ!” 7 Oya nɔuu nɛ a te si gbɔkuɛ benɛ diblii wo ɔ nɛ a tu fo, nɛ a si a bo tsu ɔmɛ, okpɔngɔ ɔmɛ, kɛ teji ɔmɛ, nɛ a si sito he ɔ kaa bɔ nɛ e ngɛ ɔ, nɛ a tu fo konɛ a kɛ baa a wami* yi.
8 Benɛ kpititsɛmɛ ɔmɛ su sito he ɔ nya a, a sɛ bo tsu ɔ kake mi, nɛ a ye ní, nɛ a nu ní. A muɔɔ sika hiɔ, sika tsu, kɛ tadehi ngɛ lejɛ ɔ kɛ ho, nɛ a kɛ ya to. Lɔ ɔ se ɔ, a kpale a se kɛ ba bo tsu kpa mi, nɛ a ba muɔɔ níhi ngɛ lejɛ ɔ hu kɛ ho, nɛ a kɛ ya to.
9 Nyagbenyagbe ɔ, a de a sibi ke: “Nɔ́ nɛ wa ngɛ pee ɔ hí. E sa nɛ wa ya de ni kpahi sane kpakpa nɛ ɔ! Ke wa to tsle, nɛ wa mlɛ kɛ ya si makɛ ɔ, lɛɛ wa sa tue gblami. Nyɛ ha nɛ waa ho amlɔ nɔuu nɛ wa ya bɔ amaniɛ nɛ ɔ ngɛ matsɛ we ɔ.” 10 Lɔ ɔ he ɔ, a ho nɛ a ya tsɛ ma a agbo nya buli ɔmɛ, nɛ a de mɛ ke: “Wa ya Siriabi ɔmɛ a sito he ɔ, se nɔ ko nɔ ko be lejɛ ɔ, nɛ wa nui nɔ ko nɔ ko he hulɔ. Okpɔngɔ ɔmɛ kɛ teji ɔmɛ pɛ lɛ a mwɔ mɛ si, nɛ a si bo tsu ɔmɛ kaa bɔ nɛ a ngɛ ɔ.” 11 Oya nɔuu nɛ agbo nya buli ɔmɛ ya bɔ amaniɛ ngɛ matsɛ we ɔ.
12 Matsɛ ɔ te si nyɔ ɔ mi nɔuu, nɛ e de e sɔmɔli ɔmɛ ke: “I kpa nyɛ pɛɛ, nyɛ ha nɛ ma de nyɛ ga nɛ Siriabi ɔmɛ to ngɛ wa he ɔ. A le kaa hwɔ ngɛ wɔ yee,+ lɔ ɔ he ɔ, a je sito he ɔ kɛ ya laa ngɛ nga a mi, nɛ a ngɛ dee ke, ‘A maa je ma a mi kɛ ba, nɛ wa maa nuu mɛ hɛ ngmengmle, nɛ wa maa sɛ ma a mi.’”+ 13 Kɛkɛ nɛ e sɔmɔli ɔmɛ a ti nɔ kake de lɛ ke: “I kpa mo pɛɛ, ha nyumu komɛ nɛ a ngɔ okpɔngɔhi nɛ piɛ ngɛ ma a mi ɔ enuɔ kɛ ya. Hyɛ! Nyumu nɛ ɔmɛ ma gbo, nɛ Israelbi tsuo nɛ piɛ ngɛ hiɛ ɔ hu ma gbo. Hyɛ! A hɛ mi ma kpata kaa Israelbi tsuo nɛ a hɛ mi kpata a. Lɔ ɔ he ɔ, ha nɛ waa tsɔ mɛ kɛ ya nɛ a ya hyɛ.” 14 Enɛ ɔ he ɔ, a ngɔ ta zugba lɛhi enyɔ kɛ a nya okpɔngɔhi, nɛ matsɛ ɔ tsɔ mɛ kɛ ho Siriabi ɔmɛ a sito he ɔ ya, nɛ e de mɛ ke: “Nyɛɛ ya nɛ nyɛ ya hyɛ.” 15 A nyɛɛ a se hluu kɛ ya si Yordan Pa a nya, nɛ benɛ a yaa a, a na kaa blɔ ɔ nɔ tsuo hyi tɔ kɛ tadehi kɛ níhi nɛ Siriabi ɔmɛ sake kɛ pue he benɛ sawale nu mɛ nɛ a ngɛ fo tue ɔ. Tsɔli ɔmɛ kpale a se kɛ ba, nɛ a ba bɔ matsɛ ɔ amaniɛ.
16 Ni ɔmɛ je kpo, nɛ a ya ha ní ngɛ Siriabi ɔmɛ a sito he ɔ, nɛ kaa bɔ nɛ Yehowa de ɔ,+ a jua mamu bukɔbukɔ seah kake ɔ shekel kake, kɛ barli* seah enyɔ ɔ shekel kake. 17 Matsɛ ɔ hla asafoatsɛ ɔ, nɔ nɛ e heɔ lɛ yeɔ ɔ, nɛ e ngɔ lɛ kɛ da agbo ɔ nya, se ni ɔmɛ naa e nɔ ngɛ agbo ɔ nya, nɛ e gbo kaa bɔ nɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ de matsɛ ɔ benɛ matsɛ ɔ kple kɛ ba e ngɔ ɔ. 18 E ba mi kaa bɔ nɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ de matsɛ ɔ pɛpɛɛpɛ. E de lɛ ke: “Hwɔɔ be nɛ ɔ mi ngɛ Samaria agbo ɔ nya a, a maa jua barli* seah enyɔ shekel kake, kɛ mamu bukɔbukɔ seah kake shekel kake.”+ 19 Se asafoatsɛ ɔ de anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ ke: “Ke Yehowa ma bli hiɔwe nyu agbo ɔmɛ po, mɛni tsɔɔ kaa munyu nɛ ɔ ma nyɛ maa ba mi?” Nɛ Elisha de lɛ ke: “O maa na kɛ o hɛngmɛ, se o be eko yee.” 20 Jã pɛpɛɛpɛ lɛ ba e nɔ, ejakaa ni ɔmɛ naa e nɔ ngɛ agbo ɔ nya, nɛ e gbo.
8 Elisha de yo ɔ nɛ e tle e binyumu ɔ si kɛ ba wami mi ɔ ke:+ “Tee si nɛ o kɛ o we mi bimɛ ɔmɛ nyɛɛ je kɛ ho, nɛ́ nyɛ ya to nubwɔ ngɛ he fɛɛ he nɛ nyɛ maa na, ejakaa Yehowa de ke, hwɔ maa ba+ zugba a nɔ jeha kpaago.” 2 Lɔ ɔ he ɔ, yo ɔ te si nɛ e pee kaa bɔ nɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ de lɛ ɔ. E kɛ e we mi bimɛ ɔmɛ ho nɛ a ya to nubwɔ ngɛ Filistibi ɔmɛ a zugba a nɔ+ jeha kpaago.
3 Jeha kpaago ɔ se ɔ, yo ɔ kpale e se kɛ je Filistibi ɔmɛ a zugba a nɔ kɛ ba, nɛ e ya kpa matsɛ ɔ pɛɛ kaa e ha nɛ e nine nɛ su e we ɔ kɛ e ngmɔ ɔ nɔ. 4 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, matsɛ ɔ kɛ Gehazi, nɛ ji anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ tsɔlɔ ɔ ngɛ ní sɛɛe, nɛ e bi lɛ ke: “I kpa mo pɛɛ nɛ o de mi ní nguanguahi tsuo nɛ Elisha pee ɔ.”+ 5 Benɛ Gehazi ngɛ matsɛ ɔ bɔ nɛ Elisha tle gbogboe ko si kɛ ba wami mi ɔ dee ɔ,+ yo ɔ nɛ a tle e binyumu ɔ si kɛ ba wami mi ɔ ba matsɛ ɔ ngɔ, nɛ e ba kpa lɛ pɛɛ kaa e ha nɛ e nine nɛ su e we ɔ kɛ e ngmɔ ɔ nɔ.+ Oya nɔuu nɛ Gehazi de ke: “Ye nyɔmtsɛ matsɛ, yo ɔ ji nɛ ɔ nɛ, nɛ e binyumu ɔ nɛ Elisha tle lɛ si kɛ ba wami mi ɔ hu ji nɛ ɔ nɛ.” 6 Kɛkɛ nɛ matsɛ ɔ bi yo ɔ e nya mi gbi, nɛ yo ɔ gba lɛ sane ɔ. Lɔ ɔ se ɔ, matsɛ ɔ tsɛ matsɛ we ɔ mi sɔmɔlɔ ko nɛ e de lɛ ke: “Moo kpale yo ɔ níhi tsuo kɛ níhi tsuo nɛ a ná ngɛ e ngmɔ ɔ mi kɛ je ligbi nɛ e je kɛ ba si mwɔnɛ ɔ kɛ ha lɛ.”
7 Elisha ba su Damasko+ be mi nɛ Benhadad,+ Siriabi ɔmɛ a matsɛ ɔ be he wami ɔ. Lɔ ɔ he ɔ, a ya de lɛ ke: “Anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ+ ba hiɛ ɔ.” 8 Kɛkɛ nɛ matsɛ ɔ de Hazael+ ke: “Ngɔɔ nike ní nɛ́ o ya nɛ o kɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ nɛ ya kpe.+ Mo bi Yehowa juɛmi ngɛ e ngɔ ke, ‘Anɛ hiɔ nɛ ɔ maa jɔ lo?’” 9 Hazael ngɔ nike ní kɛ ho nɛ e kɛ Elisha ya kpe, nɛ e ngɔ Damasko ní kpakpa amɛ eko fɛɛ eko afukpɔngɔ 40 yi tlomi nya kɛ ho. E ya nɛ e ya da si ngɛ Elisha hɛ mi nɛ e de lɛ ke: “O binyumu Benhadad, Siriabi ɔmɛ a matsɛ ɔ tsɔ mi ke ma ba bi mo ke, ‘Anɛ hiɔ nɛ ɔ maa jɔ lo?’” 10 Elisha ha lɛ heto ke: “Yaa nɛ o ya de lɛ ke, ‘Bɔ fɛɛ bɔ nɛ ji ɔ, o hiɔ ɔ maa jɔ,’ se Yehowa je tsɔɔ mi kaa e ma gbo kokooko.”+ 11 Nɛ Elisha hyɛ Hazael gaa kɛ ya si Hazael hao. Kɛkɛ nɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ hia ya. 12 Hazael bi lɛ ke: “Mɛni he je nɛ ye nyɔmtsɛ ɔ ngɛ ya foe ɔ?” Elisha he nɔ ke: “Ejakaa i le awi nɛ o maa ye Israelbi ɔmɛ.+ O maa mɛ a mahi nɛ a fia gbogbo kɛ wo a he ɔ he la, nɛ o kɛ klaate maa gbe a nihewi tsuãa amɛ, nɛ o maa poo a bimɛ ɔmɛ a mi kpɔ nya kpɔ nya, nɛ o ma gba a yihɔyi ɔmɛ a muklii ɔmɛ.”+ 13 Hazael bi lɛ ke: “Kɛ o sɔmɔlɔ ɔ nɛ e ji gbe kɛkɛ ɔ ma plɛ kɛ pee nɔ́ ko kaa jã kɛɛ?” Se Elisha de lɛ ke: “Yehowa je tsɔɔ mi kaa o maa ye Siria nɔ matsɛ.”+
14 Lɔ ɔ se ɔ, e je Elisha ngɔ, nɛ e kpale kɛ ho e nyɔmtsɛ ɔ ngɔ ya, nɛ e nyɔmtsɛ ɔ bi lɛ ke: “Mɛni Elisha de mo?” E ha lɛ heto ke: “E de mi ke bɔ fɛɛ bɔ nɛ ji ɔ, o hiɔ ɔ maa jɔ.”+ 15 E nɔ jena a, Hazael ngɔ sa nɔ bo kɛ wo nyu mi, nɛ e kɛ bu matsɛ ɔ hɛ mi kɛ ya si be nɛ e gbo.+ Kɛkɛ nɛ Hazael ba ye matsɛ ngɛ e se.+
16 Ngɛ Israel matsɛ Yehoram,+ nɛ ji Ahab binyumu ɔ nɔ yemi jeha enuɔne ɔ mi, be mi nɛ Yehoshafat ngɛ Yuda nɔ matsɛ yee ɔ, Yehoram,+ Yuda matsɛ Yehoshafat binyumu ɔ ba ye matsɛ. 17 E ye jeha 32 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha kpaanyɔ ngɛ Yerusalem. 18 E ya wo Israel matsɛmɛ ɔmɛ a nane+ kaa bɔ nɛ Ahab we ɔ mi bimɛ ɔmɛ pee ɔ,+ ejakaa e ngɔ Ahab biyo kaa e yo;+ nɛ e ya nɔ nɛ e pee ní yayahi ngɛ Yehowa hɛ mi.+ 19 Se Yehowa sume kaa e ma kpata Yuda hɛ mi ngɛ e sɔmɔlɔ David he je,+ ejakaa e wo David si kaa e ma ha e kɛ e binyumu ɔmɛ kane+ be fɛɛ be.
20 Ngɛ Yehoram be ɔ mi ɔ, Edom tsɔ Yuda hɛ mi atuã+ nɛ a wo matsɛ kɛ ha mɛ nitsɛmɛ a he.+ 21 Enɛ ɔ he ɔ, Yehoram kɛ e ta zugba lɛ ɔmɛ tsuo po mi kɛ ho Zair ya, nɛ e te si nyɔ mi nɛ e ye Edombi ɔmɛ nɛ a bɔle lɛ ɔ kɛ ta zugba lɛ mi hili a nyatsɛmɛ ɔmɛ a nɔ kunimi; nɛ tabuli ɔmɛ tu fo kɛ ho a bo tsuhi a mi ya. 22 Se Edom ya nɔ nɛ e tsɔ Yuda hɛ mi atuã kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ. Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Libna+ hu tsɔ atuã.
23 Yehoram he sane nɛ piɛ kɛ níhi tsuo nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 24 Lɔ ɔ se ɔ, Yehoram ba gbo,* nɛ a pu lɛ kɛ piɛɛ e nɛmɛ ɔmɛ a he ngɛ David Ma a mi.+ Nɛ e binyumu Ahazia+ ba ye matsɛ ngɛ e se.
25 Ngɛ Israel matsɛ Yehoram, Ahab binyumu ɔ nɔ yemi jeha nɛ ji 12 ɔ mi ɔ, Ahazia, Yuda matsɛ Yehoram binyumu ɔ bɔni matsɛ yemi.+ 26 Ahazia ye jeha 22 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha kake ngɛ Yerusalem. E nyɛ biɛ ji Atalia,+ nɛ ji Israel matsɛ Omri+ bibi* ɔ. 27 E ya wo Ahab+ we ɔ mi bimɛ ɔmɛ a nane, nɛ e ya nɔ nɛ e pee ní yayahi ngɛ Yehowa hɛ mi kaa bɔ nɛ Ahab we ɔ pee ɔ, ejakaa e ngɔ yo ngɛ Ahab we ɔ mi.+ 28 Lɔ ɔ he ɔ, e kɛ Ahab binyumu Yehoram ya konɛ a kɛ Siria matsɛ Hazael nɛ ya hwu ta ngɛ Ramot Gilead,+ se Siriabi ɔmɛ plaa Yehoram.+ 29 Lɔ ɔ he ɔ, Matsɛ Yehoram kpale e se kɛ ho Yezreel+ ya konɛ plaami nɛ Siriabi ɔmɛ plaa lɛ ngɛ Rama benɛ a kɛ Siria matsɛ Hazael ya hwu ta a, e ya tsa e he.+ Yuda matsɛ Ahazia, nɛ ji Yehoram binyumu ɔ hu kple kɛ ho Yezreel ya konɛ e ya slaa Ahab binyumu Yehoram, ejakaa a plaa lɛ.*
9 Kɛkɛ nɛ gbalɔ Elisha tsɛ gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ a ti nɔ kake, nɛ e de lɛ ke: “Moo fi o tade ɔmɛ kɛ wo o mlɛ mi, nɛ o wo nu kɛ tɔ nɛ ɔ esɔ, nɛ o ho Ramot Gilead+ ya. 2 Ke o su lejɛ ɔ, mo hla Yehu,+ nɛ ji Nimshi binyumu Yehoshafat binyumu ɔ; moo su e he, nɛ́ o ha nɛ e te si ngɛ e nyɛminyumu ɔmɛ a kpɛti, nɛ́ o ngɔ lɛ kɛ ya se tsu ɔ mi. 3 Lɔ ɔ se ɔ, mo plɛ nu ɔ nɛ ngɛ tɔ ɔ mi ɔ kɛ pue e yi mi, nɛ o de ke, ‘Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: “I ngɛ mo nu pɔe kaa Israel matsɛ.”’+ Lɔ ɔ se ɔ, mo bli sinya a nɛ o tu fo kɛ je amlɔ nɔuu.”
4 Lɔ ɔ he ɔ, gbalɔ ɔ tsɔlɔ ɔ pue nɔ kɛ ho Ramot Gilead ya. 5 Benɛ e ya su lejɛ ɔ, tabo ɔ nya dali ɔmɛ hii si ngɛ lejɛ ɔ. E de ke: “Nya dalɔ, i hɛɛ sɛ gbi ko kɛ ha mo.” Yehu bi lɛ ke: “Kɛ ha wa kpɛti mɛnɔ?” E he nɔ ke: “Kɛ ha mo, nya dalɔ.” 6 Lɔ ɔ he ɔ, Yehu te si nɛ e sɛ we ɔ mi; tsɔlɔ ɔ plɛ nu ɔ kɛ pue e yi mi, nɛ e de lɛ ke, “Nɔ́ nɛ Yehowa, Israel Mawu ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: ‘I ngɛ mo nu pɔe kaa Yehowa ma, nɛ ji Israel ɔ nɔ matsɛ.+ 7 O maa gbe o nyɔmtsɛ Ahab we ɔ mi bimɛ ɔmɛ, nɛ ma ye ye sɔmɔli nɛ ji gbali ɔmɛ kɛ Yehowa sɔmɔli tsuo nɛ a gbo ngɛ Yezebel nine nɔ ɔ a muɔ he lue.+ 8 Nɛ Ahab we ɔ tsuo hɛ mi ma kpata; nɛ ma kpata nyumu fɛɛ nyumu* nɛ je Ahab mi ɔ hɛ mi ngɛ Israel, nihi nɛ a be yemi kɛ bualɔ nɛ a gbɔjɔ hu piɛɛ he.+ 9 Nɛ ma ha nɛ Ahab we ɔ maa pee kaa Yeroboam,+ Nebat binyumu ɔ we ɔ kɛ Baasha,+ Ahiya binyumu ɔ we ɔ. 10 Yezebel lɛɛ, gbehi maa ye lɛ ngɛ Yezreel zugba a nɔ,+ nɛ nɔ ko be lɛ pue.’” Kɛkɛ nɛ e bli sinya a nɛ e tu fo kɛ je.+
11 Benɛ Yehu kpale kɛ ba e nyɔmtsɛ ɔ sɔmɔli ɔmɛ a ngɔ ɔ, a bi lɛ ke: “Sane ko lo? Mɛni he je nɛ godotsɛ nɛ ɔ ba o ngɔ ɔ?” E ha mɛ heto ke: “Tse nyɛ le jamɛ a nyumu ɔ kɛ bɔ nɛ e munyu tumi ngɛ ha.” 12 Se a de lɛ ke: “O bua! Wa kpa mo pɛɛ, mo de wɔ.” Kɛkɛ nɛ Yehu de mɛ nɔ́ nɛ nyumu ɔ de lɛ ɔ. E de mɛ hu ke, nyumu ɔ kpale de ke, ‘Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: “I ngɛ mo nu pɔe kaa Israel nɔ matsɛ.”’+ 13 Kɛkɛ nɛ a ti nɔ fɛɛ nɔ je e tade amlɔ nɔuu kɛ ha kpoku ɔ nɔ ha lɛ nɛ e da nɔ,+ nɛ a kpa titimati* ɔ nɛ a de ke: “Yehu ba plɛ matsɛ!”+ 14 Kɛkɛ nɛ Yehu,+ nɛ ji Nimshi binyumu Yehoshafat binyumu ɔ so Yehoram yi nɔ.
Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Yehoram kɛ Israel tsuo ngɛ hwɔɔe ngɛ Ramot Gilead,+ ngɛ Siria matsɛ Hazael+ he je. 15 Pee se ɔ, Matsɛ Yehoram kpale e se kɛ ho Yezreel+ ya, konɛ plaami nɛ Siriabi ɔmɛ plaa lɛ benɛ e kɛ Siria matsɛ Hazael ya hwu ta a, e ya tsa e he.+
Yehu de ke: “Ke nyɛ* kplɛɛ nɔ ɔ, lɛɛ nɔ ko nɛ ko tu fo kɛ je ma a mi kɛ ho Yezreel ya nɛ e ya bɔ amaniɛ. 16 Kɛkɛ nɛ Yehu kuɔ e ta zugba lɛ ɔ nɛ e ho Yezreel ya, ejakaa Yehoram plaa nɛ e hwɔɔ si ngɛ lejɛ ɔ, nɛ Yuda matsɛ Ahazia ho lejɛ ɔ ya konɛ e ya slaa Yehoram. 17 Benɛ bulɔ ɔ daa si ngɛ Yezreel mɔ ɔ nɔ ɔ, e na Yehu kɛ e nyumuhi babauu nɛ a ma. Oya nɔuu nɛ e de ke: “I na nyumuhi babauu.” Yehoram de ke: “Moo tsɔ tabulɔ nɛ hiɔ okpɔngɔ nɔ nɛ́ e kɛ mɛ nɛ ya kpe, nɛ́ e bi mɛ ke, ‘Anɛ nyɛ ma ngɛ tue mi jɔmi mi lo?’” 18 Lɔ ɔ he ɔ, okpɔngɔ nɔ hilɔ ko kɛ mɛ ya kpe nɛ e de mɛ ke: “Nɔ́ nɛ matsɛ ɔ ngɛ bie ji nɛ ɔ nɛ, ‘Anɛ nyɛ ma ngɛ tue mi jɔmi mi lo?’” Se Yehu de lɛ ke: “Mɛni ‘tue mi jɔmi’ kɔɔ ngɛ o he? Bee nɛ o ya nyɛɛ ye se!”
Kɛkɛ nɛ bulɔ ɔ bɔ amaniɛ ke: “Tsɔlɔ ɔ kɛ mɛ ya kpe, se e kpale we e se.” 19 Lɔ ɔ he ɔ, e tsɔ okpɔngɔ nɔ hilɔ enyɔne, nɛ benɛ lɛ hu e kɛ mɛ ya kpe ɔ, e de ke: “Nɔ́ nɛ matsɛ ɔ ngɛ bie ji nɛ ɔ nɛ, ‘Anɛ nyɛ ma ngɛ tue mi jɔmi mi lo?’” Se Yehu de lɛ ke: “Mɛni ‘tue mi jɔmi’ kɔɔ ngɛ o he? Bee nɛ o ya nyɛɛ ye se!”
20 Kɛkɛ nɛ bulɔ ɔ bɔ amaniɛ ke: “E kɛ mɛ ya kpe, se e kpale we e se, nɛ nɔ nɛ hɛɛ ta zugba lɛ ɔ ngɛ ta zugba lɛ ɔ hɛɛe kaa Nimshi bibi* Yehu, ejakaa e hɛɛɔ ta zugba lɛ kaa godotsɛ.” 21 Yehoram de ke: “Nyɛɛ fi ta zugba lɛ ɔ kɛ wo okpɔngɔ ɔmɛ a he!” Lɔ ɔ he ɔ, a fi e ta zugba lɛ ɔ kɛ wo okpɔngɔ ɔmɛ a he, nɛ Israel matsɛ Yehoram kɛ Yuda matsɛ Ahazia+ je kpo, nɛ a ti nɔ fɛɛ nɔ hi lɛ nitsɛ e ta zugba lɛ mi, nɛ a kɛ Yehu ya kpe. A kɛ lɛ ya kpe ngɛ Nabot,+ Yezreelno ɔ zugba a nɔ.
22 Benɛ Yehoram na Yehu pɛ ɔ, e bi lɛ ke: “Yehu, o ma ngɛ tue mi jɔmi mi lo?” Se Yehu de lɛ ke: “Be abɔ nɛ o nyɛ Yezebel+ we ajuama bɔmi kɛ e kunya tsumi+ babauu ɔ ngɛ nɛ ɔ, kɛ tue mi jɔmi ma plɛ kɛ ba kɛɛ?” 23 Amlɔ nɔuu nɛ Yehoram dɔ e ta zugba lɛ ɔ yi konɛ e tu fo, nɛ e de Ahazia ke: “Ahazia, a sisi wɔ!” 24 Kɛkɛ nɛ Yehu je e kɛ̃ɛ̃ ɔ nɛ e tsɛ̃ Yehoram kotimi, nɛ kɛ̃ɛ̃ mi bi ɔ je kpo ngɛ e tsui mi, nɛ e tsɔ fia si ngɛ e ta zugba lɛ ɔ mi. 25 Kɛkɛ nɛ Yehu de Bidkar, nɛ ji e we asafoatsɛ ɔ ke: “Mo wo e nɔ nɛ o sake lɛ kɛ fɔ Nabot, Yezreelno ɔ ngmɔ ɔ mi.+ Mo kai kaa i kɛ mo tsuo wa hi ta zugba lɛhi a mi* kɛ nyɛɛ e tsɛ Ahab se benɛ Yehowa tu munyu nɛ ɔ kɛ si lɛ ɔ:+ 26 ‘Yehowa de ke, “Be abɔ nɛ i na Nabot muɔ+ kɛ e binyumu ɔmɛ a muɔ hiɛ ɔ, ma wo mo hiɔ+ ngɛ zugba nɛ ɔ nɔuu nɔ,” Yehowa lɛ de.’ Lɔ ɔ he ɔ, amlɔ nɛ ɔ, mo wo e nɔ nɛ o sake lɛ kɛ fɔ zugba a nɔ kaa bɔ nɛ Yehowa de ɔ.”+
27 Benɛ Yuda matsɛ Ahazia+ na nɔ́ nɛ ngɛ nɔ yae ɔ, e tu fo kɛ gu abɔɔ we ɔ mi blɔ. (Pee se ɔ, Yehu fie e se nɛ e de ke: “Lɛ hu nyɛɛ fia lɛ nɔ́!” Lɔ ɔ he ɔ, a fia lɛ nɔ́ ngɛ e ta zugba lɛ ɔ mi benɛ e ngɛ kuɔe kɛ yaa Gur ngɛ Ibleam+ kasa nya a. Se e tsa e fo ɔ nɔ kɛ ya su Megido, nɛ e ya gbo ngɛ lejɛ ɔ. 28 Nɛ e sɔmɔli ɔmɛ ngɔ lɛ kɛ wo ta zugba lɛ mi kɛ ho Yerusalem ya, nɛ a ya pu lɛ ngɛ e yɔkɔ ɔ mi kɛ piɛɛ e nɛmɛ ɔmɛ a he ngɛ David Ma a mi.+ 29 Ahab binyumu Yehoram nɔ yemi jeha nɛ ji 11 ɔ mi nɛ Ahazia+ bɔni Yuda nɔ matsɛ yemi.)
30 Benɛ Yehu ba su Yezreel ɔ,+ Yezebel+ nu he. Lɔ ɔ he ɔ, e kpa e hɛngmɛ se tsopa yumu nɛ e dla e yi bwɔmi ɔ saminyayoo, nɛ e hyɛ zugba kɛ gu saflɛ ɔ mi. 31 Benɛ Yehu gu agbo ɔ mi kɛ ma a, Yezebel bi ke: “Anɛ níhi ya nɔ saminya ha Zimri, nɔ nɛ gbe e nyɔmtsɛ ɔ lo?”+ 32 Yehu wo e yi nɔ nɛ e hyɛ saflɛ ɔ mi nɛ e bi ke: “Mɛnɔ ngɛ ye se? Mɛnɔ?”+ Oya nɔuu nɛ matsɛ we ɔ mi sɔmɔli maa pee enyɔ loo etɛ hyɛ Yehu ngɛ zugba kɛ gu saflɛ ɔ mi. 33 Yehu de mɛ ke: “Nyɛ sake lɛ kɛ fɔ zugba!” Lɔ ɔ he ɔ, a sake Yezebel kɛ fɔ zugba, nɛ e muɔ fĩa pue gbogbo ɔ he kɛ okpɔngɔ ɔmɛ a nɔ, nɛ Yehu naa e nɔ. 34 Lɔ ɔ se ɔ, e sɛ we ɔ mi, nɛ e ya ye ní nɛ e nu ní. Kɛkɛ nɛ e de ke: “I kpa nyɛ pɛɛ, nyɛɛ hyɛ nɛ nyɛɛ pu yo nɛ a gbiɛ lɛ nɛ ɔ. Ke e hí kulaa a, matsɛ biyo ji lɛ.”+ 35 Se benɛ a ya konɛ a ya pu lɛ ɔ, a nɛ nɔ́ ko nɔ́ ko kaa ja e yikoklodo, kɛ e nanewɛɛhi, kɛ e ninehi pɛ.+ 36 Benɛ a kpale a se nɛ a ya bɔ lɛ amaniɛ ɔ, e de ke: “Enɛ ɔ ha nɛ munyu nɛ Yehowa tu kɛ gu gbalɔ Eliya nɛ ji Tishbeno ɔ nɔ ɔ ba mi.+ E de ke, ‘Gbehi maa ye Yezebel he lo ngɛ Yezreel zugba a nɔ.+ 37 Nɛ Yezebel gbogboe ɔ maa pee kaa kuku ngɛ ngmɔ nɔ, ngɛ Yezreel zugba a nɔ, konɛ a ko ba de ke: “Yezebel ji nɛ ɔ.”’”
10 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Ahab+ ngɛ binyumuhi 70 ngɛ Samaria. Lɔ ɔ he ɔ, Yehu ngma sɛ womihi, nɛ e tsɔ nɛ a kɛ ya ha Yezreel ganɔ ɔmɛ, kɛ nikɔtɔma amɛ,+ kɛ Ahab bimɛ ɔmɛ a nɔ hyɛli ɔmɛ* ngɛ Samaria, nɛ sɛ womi ɔ mi munyu ji: 2 “Nyɛ nyɔmtsɛ ɔ binyumu ɔmɛ ngɛ nyɛ ngɔ, nɛ nyɛ ngɛ ta zugba lɛhi, okpɔngɔhi, ma nɛ a fia gbogbo wo he, kɛ ta hwumi níhi. Lɔ ɔ he ɔ, ke nyɛ nine su sɛ womi nɛ ɔ nɔ ɔ, 3 nyɛɛ hla nyɛ nyɔmtsɛ ɔ binyumu ɔmɛ a kpɛti nɔ nɛ hi, nɛ́ e sa* pe kulaa, nɛ́ nyɛɛ ngɔ lɛ kɛ hi e tsɛ ɔ matsɛ sɛ ɔ nɔ. Lɔ ɔ se ɔ, nyɛɛ hwu kɛ fã nyɛ nyɔmtsɛ ɔ we ɔ he.”
4 Se a ye gbeye, nɛ a de ke: “Hyɛ! Ke matsɛmɛ enyɔ nyɛ we nɛ a da e hɛ mi ɔ,+ kɛ wɔɔ wa ma plɛ kɛ da e hɛ mi kɛɛ?” 5 Lɔ ɔ he ɔ, matsɛ we ɔ nɔ hyɛlɔ ɔ, amlaalo nɛ ngɛ ma a mi ɔ, nikɔtɔma amɛ, kɛ Ahab bimɛ ɔmɛ a nɔ hyɛli ɔmɛ tsɔ nɛ a kɛ sɛ gbi nɛ ɔ ya ha Yehu ke: “O sɔmɔli ji wɔ, nɛ wa maa pee nɔ́ fɛɛ nɔ́ nɛ o ma de wɔ ke waa pee ɔ. Wa be nɔ ko matsɛ woe. Moo pee nɔ́ fɛɛ nɔ́ nɛ hi ngɛ o hɛ mi.”
6 Kɛkɛ nɛ e ngma sɛ womi enyɔne kɛ ya ha mɛ ke: “Ke nyɛ ngɛ ye se, nɛ nyɛ suɔ kaa nyɛ maa bu mi tue ɔ, lɛɛ nyɛɛ ngɔ nyɛ nyɔmtsɛ ɔ binyumu ɔmɛ a yi tɔhi kɛ ba ha mi hwɔɔ be nɛ ɔ mi ngɛ Yezreel.”
Jamɛ a be ɔ mi ɔ, matsɛ ɔ binyumuhi 70 ɔmɛ ngɛ nyumuhi nɛ a buɔ mɛ ngɛ ma a mi ɔ a ngɔ. Nyumu nɛ ɔmɛ lɛ a ngɛ a nɔ hyɛe. 7 Benɛ a nine su sɛ womi ɔ nɔ pɛ ɔ, a nuu matsɛ ɔ binyumuhi 70 ɔmɛ, nɛ a gbe mɛ,+ nɛ a poo a yi kɛ wo kusiihi* a mi, nɛ a kɛ mane Yehu ngɛ Yezreel. 8 Tsɔlɔ ɔ ba, nɛ e ba de lɛ ke: “A ngɔ matsɛ ɔ binyumu ɔmɛ a yi tɔ ɔmɛ kɛ ba.” Nɛ Yehu de lɛ ke: “Yaa to mɛ glekuglekuu enyɔ ngɛ ma a agbo ɔ nya kɛ ya si mɔtu.” 9 Benɛ e je kpo mɔtu ɔ, e ya da si ngɛ ni ɔmɛ tsuo a hɛ mi, nɛ e de mɛ ke: “Sane ko be nyɛ he.* Ee, i so ye nyɔmtsɛ ɔ yi nɔ, nɛ i gbe lɛ,+ se mɛnɔ lɛ gbe nimli nɛ ɔmɛ tsuo? 10 Lɔ ɔ he ɔ, nyɛ ná nɛ nyɛɛ le kaa Yehowa munyu kake ngmelu po be nɛ Yehowa tu kɛ si Ahab we ɔ nɛ be mi bae,*+ nɛ Yehowa pee nɔ́ nɛ e de kɛ gu e sɔmɔlɔ Eliya nɔ ɔ.”+ 11 Jehanɛ ɔ, Yehu gbe nihi tsuo nɛ piɛ ngɛ Ahab we ɔ mi ngɛ Yezreel, kɛ Ahab nyumuhi nɛ a buɔ mɛ, e huɛmɛ, kɛ e we osɔfo ɔmɛ+ tsuo kɛ ya si be nɛ e píɛ e he nɔ ko hu.+
12 Lɔ ɔ se ɔ, e te si nɛ e pue nɔ kɛ ho Samaria ya. Tsu* nɛ to hyɛli ɔmɛ muɔɔ a to ɔmɛ si ngɛ mi ɔ ngɛ blɔ ɔ nɔ. 13 Yehu kɛ Yuda matsɛ Ahazia+ nyɛminyumu ɔmɛ ya kpe ngɛ lejɛ ɔ, nɛ e bi mɛ ke, “Mɛnɔmɛ ji nyɛ?” A he nɔ ke: “Ahazia nyɛminyumuhi ji wɔ, nɛ wa ngɛ kplee kɛ yaa konɛ wa ya hyɛ kaa matsɛ ɔ kɛ manyɛ ɔ binyumu ɔmɛ ngɛ saminya lo.” 14 Oya nɔuu nɛ e de ke: “Nyɛɛ nuu mɛ hɛ ngmengmle!” Nɛ a nuu mɛ hɛ ngmengmle, nɛ a gbe mɛ ngɛ muɔ nɛ a toɔ nyu ngɛ mi ngɛ tsu nɛ to hyɛli ɔmɛ muɔɔ a to ɔmɛ si ngɛ mi ɔ he. A yibɔ ji nyumuhi 42. E ha we nɛ a ti nɔ kake ngmelu po yi nɛ ná wami.+
15 Benɛ e je lejɛ ɔ kɛ yaa a, e kɛ Rekab+ binyumu Yehonadab+ ya kpe nɛ́ e ma e ngɔ. Benɛ Yehu nga* lɛ ɔ, Yehu bi lɛ ke: “Anɛ o kɛ o tsui tsuo fĩ ye se* kaa bɔ nɛ imi hu i kɛ ye tsui tsuo fĩ o se ɔ lo?”
Yehonadab he nɔ ke: “Ee.”
“Ke jã a, lɛɛ moo ta ye dɛ mi.”
Lɔ ɔ he ɔ, e ta e dɛ mi, nɛ Yehu ngɔ lɛ kɛ wo ta zugba lɛ ɔ mi. 16 Kɛkɛ nɛ Yehu de lɛ ke: “Ba piɛɛ ye he nɛ waa ho, nɛ́ o ya hyɛ hunga nɛ i ngɛ jee* ha Yehowa.”+ Lɔ ɔ he ɔ, a ha nɛ e piɛɛ Yehu he ngɛ e ta zugba lɛ ɔ mi kɛ ho. 17 Kɛkɛ nɛ e ba Samaria, nɛ e ba gbe nihi tsuo nɛ piɛ ngɛ Ahab we ɔ mi ngɛ Samaria a, kɛ ya si be nɛ e kpata mɛ tsuo a hɛ mi+ kaa bɔ nɛ Yehowa de kɛ gu Eliya nɔ ɔ.+
18 Jehanɛ hu ɔ, Yehu bua ni ɔmɛ tsuo a nya, nɛ e de mɛ ke: “Ahab ja Baal bɔɔ pɛ,+ se imi Yehu lɛɛ ma ja lɛ wawɛɛ nitsɛ. 19 Lɔ ɔ he ɔ, nyɛ ya tsɛ Baal gbali ɔmɛ tsuo,+ kɛ nihi tsuo nɛ a jaa lɛ ɔ, kɛ e we osɔfo ɔmɛ+ tsuo ha mi. Nyɛ ko ha nɛ e piɛ a ti nɔ ko, ejakaa i ngɛ afɔle ngua ko nɛ ma sã ha Baal. Nɔ fɛɛ nɔ nɛ be bae ɔ, e yi be wami náe.” Se Yehu ngɛ ga toe konɛ e kɛ kpata Baal jali ɔmɛ a hɛ mi.
20 Yehu de hu ke: “Nyɛ tsɛ kpe klɛdɛɛ ko* kɛ ha Baal.” Lɔ ɔ he ɔ, a tsɛ kpe ɔ. 21 Lɔ ɔ se ɔ, Yehu tsɔ nɛ a kɛ sɛ gbi ya ha Israelbi ɔmɛ tsuo, nɛ Baal jali ɔmɛ tsuo ba. E píɛ nɔ ko nɛ bɛ. A sɛ Baal we* ɔ,+ nɛ Baal we ɔ hyi tɔtɔɔtɔ, kɛ je nyagbe he kake kɛ ya si nyagbe he kpa. 22 E de nɔ nɛ hyɛɔ tade ɔmɛ a nɔ ɔ ke: “Je tadehi kɛ ba ha Baal jali ɔmɛ tsuo.” Lɔ ɔ he ɔ, e ngɔ tadehi kɛ ba ha mɛ. 23 Lɔ ɔ se ɔ, Yehu kɛ Yehonadab+ nɛ ji Rekab binyumu ɔ ya sɛ Baal we ɔ. Nɛ Yehu de Baal jali ɔmɛ ke: “Nyɛɛ hyɛ saminya nɛ Yehowa jalɔ ko nɛ ko hi hiɛ ɔ kaa ja Baal jali pɛ.” 24 Nyagbenyagbe ɔ, a ba konɛ a ba sã afɔlehi, kɛ sami afɔlehi. Yehu ngɔ e nyumuhi 80 kɛ to kpo ɔ nya, nɛ e de mɛ ke: “Ke nyumuhi nɛ i kɛ ngɛ nyɛ dɛ woe ɔ a ti nɔ ko je nyɛ dɛ ɔ, a maa ngɔ nɔ nɛ ha nɛ e je ɔ wami kɛ to nɔ ɔ wami nane mi.”*
25 Benɛ e sã sami afɔle ɔ ta pɛ nɛ Yehu de buli ɔmɛ kɛ asafoatsɛmɛ ɔmɛ ke: “Nyɛɛ ba nɛ nyɛ ba gbe mɛ! Nyɛ ko ha nɛ nɔ kake ngmelu po nɛ je nyɛ dɛ!”+ Lɔ ɔ he ɔ, buli ɔmɛ kɛ asafoatsɛmɛ ɔmɛ kɛ klaate gbe mɛ, nɛ a sake mɛ kɛ pue kpo ɔ nya, a ya hluu nɛ a ya sɛ Baal jami he ɔ se tsu ɔ* po mi. 26 Lɔ ɔ se ɔ, a je Baal we ɔ wɔ titima amɛ+ kpo, nɛ a sã mɛ tsuo.+ 27 A ku Baal wɔ titima a+ kɛ pue si, nɛ a ku Baal we ɔ+ hu kɛ pue si, nɛ a kɛ lejɛ ɔ pee niase yami he kɛ ba si mwɔnɛ ɔ.
28 Lɔ ɔ he ɔ, Yehu gu Baal jami ngɛ Israel. 29 Se Yehu kpale we kɛ ji yayamihi nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ se. Lɔ ɔ ji kaa e ja sika tsu na bi ɔmɛ nɛ a ngɛ Betel kɛ Dan ɔ.+ 30 Lɔ ɔ he ɔ, Yehowa de Yehu ke: “Akɛnɛ o pee nɔ́ kpakpa kɛ nɔ́ nɛ da ngɛ ye hɛ mi, nɛ́ o pee níhi tsuo nɛ ngɛ ye tsui mi kaa ma pee kɛ si Ahab we ɔ he je ɔ,+ o bimɛ maa hi Israel matsɛ sɛ ɔ nɔ kɛ ya si yi nɔ eywiɛne nɔ.”+ 31 Se Yehu hyɛ we konɛ e ye Yehowa, Israel Mawu ɔ mlaa amɛ a nɔ kɛ e tsui tsuo.+ E kpale we ngɛ yayamihi nɛ Yeroboam ha nɛ Israel pee ɔ a se.+
32 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Yehowa ngmɛ blɔ nɛ nihi bɔni Israel zugba a ngɔmi bɔɔbɔɔbɔɔ. Hazael ya nɔ nɛ e tua Israelbi ɔmɛ ngɛ a zugba a tsuo nɔ,+ 33 kɛ je Yordan Pa a puje he blɔ, nɛ ji Gilead zugba a tsuo, Gadbi ɔmɛ a zugba a, Rubenbi ɔmɛ a zugba a, kɛ Manasebi ɔmɛ+ a zugba a, kɛ je Aroer nɛ ngɛ Arnon Dɔgba a* kasa nya a, kɛ ya si Gilead kɛ Bashan.+
34 Yehu he sane nɛ piɛ, níhi tsuo nɛ e pee, kɛ he wami tsuo nɛ e ngɛ ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 35 Lɔ ɔ se ɔ, Yehu ba gbo* nɛ a pu lɛ ngɛ Samaria; nɛ e binyumu Yehoahaz+ ba ye matsɛ ngɛ e se. 36 Be* abɔ nɛ Yehu kɛ ye Israel nɔ ngɛ Samaria ji jeha 28.
11 Jehanɛ ɔ, benɛ Atalia+ nɛ ji Ahazia nyɛ ɔ na kaa e binyumu ɔ gbo ɔ,+ e te si nɛ e kpata nihi tsuo nɛ a ngɛ he blɔ kaa a yeɔ matsɛ ɔ* a hɛ mi.+ 2 Se Matsɛ Yehoram biyo Yehosheba, nɛ ji Ahazia nyɛmiyo ɔ ngɔ Yehoash,+ Ahazia binyumu ɔ, nɛ e ju lɛ ngɛ matsɛ binyumu ɔmɛ nɛ a maa gbe mɛ ɔ a kpɛti, nɛ e ngɔ lɛ kɛ e nɔ hyɛlɔ ɔ kɛ ya to ngɛ se tsu ko nɛ a hwɔɔ mi ɔ mi. A bɔ mɔde nɛ a ngɔ lɛ kɛ laa konɛ Atalia nine nɛ ko su e nɔ, lɔ ɔ he ɔ, a gbi lɛ. 3 Jokuɛ ɔ hi e ngɔ nɛ a kɛ lɛ laa ngɛ Yehowa we ɔ jeha ekpa, be mi nɛ Atalia ngɛ zugba a nɔ yee ɔ.
4 Ngɛ jeha kpaagone ɔ mi ɔ, Yehoyada tsɔ nɛ a ya ngɔ nimli lafahi a nya dali ɔmɛ nɛ hyɛɔ matsɛ he buli ɔmɛ* kɛ matsɛ we ɔ he buli* ɔmɛ+ a nɔ ɔ kɛ ba e ngɔ ngɛ Yehowa we ɔ. E kɛ mɛ so somi ko, nɛ e ha nɛ a kã somi ɔ he kita ngɛ Yehowa we ɔ, nɛ lɔ ɔ se ɔ, e ngɔ matsɛ binyumu ɔ kɛ tsɔɔ mɛ.+ 5 E fã mɛ ke: “Nɔ́ nɛ nyɛ maa pee ji nɛ ɔ nɛ: Nyɛ gba nyɛ mi kɛ wo kuu etɛ mi. Kuu kake ma tsu ní ngɛ He Jɔɔmi Ligbi ɔ nɔ, nɛ a maa bu matsɛ we ɔ he saminya,+ 6 kuu kake hu maa hi Sisi Tomi Agbo ɔ nya, nɛ kuu kake hu maa hi agbo ɔ nɛ ngɛ matsɛ we ɔ he buli ɔmɛ a se ɔ nya. Nyɛ maa hi nyɛ sibi tsakee kɛ bu we ɔ he. 7 E sa nɛ kuu enyɔ ɔmɛ nɛ a be ní tsue ngɛ He Jɔɔmi Ligbi ɔ nɔ ɔ nɛ́ a bu Yehowa we ɔ he saminya, nɛ a kɛ po matsɛ ɔ he piɛ. 8 Nyɛɛ bɔle matsɛ ɔ kɛ kpe, nɛ nyɛ ti nɔ fɛɛ nɔ nɛ hɛɛ e ta hwumi níhi ngɛ e dɛ. Nɔ fɛɛ nɔ ko nɛ maa sɛ buli ɔmɛ a kpɛti ɔ, a maa gbe lɛ. He fɛɛ he nɛ matsɛ ɔ maa ya a, nyɛɛ kɛ lɛ nɛ ya.”*
9 Nimli lafahi a nya dali ɔmɛ+ pee kaa bɔ nɛ osɔfo Yehoyada fã mɛ ɔ pɛpɛɛpɛ. Lɔ ɔ he ɔ, a ti nɔ fɛɛ nɔ ngɔ e nyumuhi nɛ a ngɛ ní tsue ngɛ He Jɔɔmi Ligbi ɔ nɔ ɔ kɛ piɛɛ ni nɛmɛ nɛ a tsu we ní ngɛ He Jɔɔmi Ligbi ɔ nɔ ɔ a he, nɛ a ba osɔfo Yehoyada ngɔ.+ 10 Lɔ ɔ se ɔ, osɔfo ɔ ngɔ Matsɛ David akplɔ ɔmɛ kɛ e tsɛ̃i lokotoo ɔmɛ nɛ a ngɛ Yehowa we ɔ kɛ ha nimli lafahi a nya dali ɔmɛ. 11 Nɛ matsɛ we ɔ he buli ɔmɛ+ a ti nɔ fɛɛ nɔ hɛɛ e ta hwumi níhi ngɛ e dɛ, nɛ a ya da a blɔ hehi, kɛ je we ɔ hiɔ nɔ kɛ ya si we ɔ muɔ nɔ, ngɛ afɔle sami latɛ ɔ+ kɛ we ɔ kasa nya kɛ bɔle matsɛ ɔ kɛ kpe. 12 Kɛkɛ nɛ Yehoyada ngɔ matsɛ binyumu+ ɔ kɛ je kpo, nɛ e bu lɛ matsɛ pɛɛ* ɔ, nɛ e kɛ Odase Yemi Nɔ́ ɔ*+ fɔ e yi nɔ, nɛ a wo lɛ matsɛ nɛ a pɔ lɛ nu. A bɔni a dɛ gbɔmi, nɛ a de ke: “Matsɛ ɔ se nɛ kɛ!”+
13 Benɛ Atalia nu ni ɔmɛ a he nɛ a ngɛ fo tue ɔ, amlɔ nɔuu nɛ e ba ni ɔmɛ a ngɔ ngɛ Yehowa we ɔ.+ 14 Kɛkɛ nɛ e na matsɛ ɔ nɛ daa si ngɛ lejɛ ɔ ngɛ titima a he kaa bɔ nɛ a kusumi ɔ ji ɔ.+ Nya dali ɔmɛ kɛ titimati kpali ɔmɛ+ daa si ngɛ matsɛ ɔ kasa nya, nɛ ma bi ɔmɛ tsuo ngɛ nyae nɛ a ngɛ titimatihi kpae. Kɛkɛ nɛ Atalia gba e tade ɔmɛ, nɛ e kpa ngmlaa ke: “Yi nɔ somi! Yi nɔ somi!” 15 Se osɔfo Yehoyada fã nimli lafahi a nya dali ɔmɛ,+ nɛ ji ni nɛmɛ nɛ a hla konɛ a hyɛ tabo ɔ nɔ ɔ, nɛ e de mɛ ke: “Nyɛ je lɛ kpo ngɛ buli ɔmɛ a kpɛti, nɛ ke nɔ ko nyɛɛ e se ɔ, nyɛɛ ngɔ klaate kɛ gbe jamɛ a nɔ ɔ!” Ejakaa osɔfo ɔ de ke: “Nyɛ ko gbe lɛ ngɛ Yehowa we ɔ.” 16 Lɔ ɔ he ɔ, a nu lɛ, nɛ benɛ a kɛ lɛ su he nɛ okpɔngɔ ɔmɛ guɔ kɛ sɛɔ matsɛ we ɔ,+ a gbe lɛ ngɛ lejɛ ɔ.
17 Kɛkɛ nɛ Yehoyada ha nɛ matsɛ ɔ kɛ ni ɔmɛ kɛ Yehowa so+ kaa a maa ya nɔ maa pee Yehowa we bi, nɛ e ha nɛ matsɛ ɔ hu kɛ ni ɔmɛ so.+ 18 Lɔ ɔ se ɔ, ma bi ɔmɛ tsuo ba Baal we ɔ, nɛ a ba hule e we afɔle sami latɛ ɔmɛ kɛ pue si,+ nɛ a ku e we amaga amɛ dukuduku,+ nɛ a gbe Matan nɛ ji Baal osɔfo ɔ+ ngɛ afɔle sami latɛ ɔmɛ a hɛ mi.
Kɛkɛ nɛ osɔfo ɔ hla nɔ hyɛli konɛ a hyɛ Yehowa we ɔ nɔ.+ 19 Lɔ ɔ se ɔ, e kɛ nimli lafahi a nya dali ɔmɛ,+ matsɛ he buli ɔmɛ,* matsɛ we ɔ he buli ɔmɛ,+ kɛ ma bi ɔmɛ tsuo ya je matsɛ ɔ blɔ kɛ je Yehowa we ɔ kɛ kple kɛ ho, nɛ a gu matsɛ we ɔ he buli ɔmɛ agbo ɔ nya kɛ ba matsɛ we ɔ. Lɔ ɔ se ɔ, e hi si ngɛ matsɛmɛ ɔmɛ a sɛ ɔ nɔ.+ 20 Lɔ ɔ he ɔ, ma a mi bi ɔmɛ tsuo nya, nɛ ma a mi jɔ, ejakaa a ngɔ klaate kɛ gbe Atalia ngɛ matsɛ we ɔ.
21 Yehoash+ ye jeha kpaago benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ.+
12 Ngɛ Yehu+ nɔ yemi jeha kpaagone ɔ mi ɔ, Yehoash+ ba bɔni matsɛ yemi, nɛ e ye nɔ jeha 40 ngɛ Yerusalem. E nyɛ biɛ ji Zibia, nɛ e je Beersheba.+ 2 Yehoash ya nɔ nɛ e pee níhi nɛ da ngɛ Yehowa hɛ mi behi tsuo nɛ osɔfo Yehoyada tsɔɔ lɛ ní ɔ. 3 Se a je we hehi nɛ ya hiɔwe* ɔ,+ nɛ loloolo ɔ, ni ɔmɛ sãã afɔle nɛ a haa nɛ afɔle sami lasuku jeɔ ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ.
4 Yehoash de osɔfo ɔmɛ ke: “Sika tsuo nɛ a kɛ baa Yehowa we ɔ kɛ ha afɔle klɔuklɔu ɔmɛ,+ sika nɛ a po ha nɔ fɛɛ nɔ kaa e wo,+ sika nɛ nɔ woɔ ngɛ bɔ nɛ a wo e* he jua ha a nya, kɛ sika tsuo nɛ nɔ fɛɛ nɔ tsui deɔ lɛ ke e kɛ ba Yehowa we ɔ, nyɛɛ ngɔ.+ 5 Osɔfo ɔmɛ nitsɛmɛ maa ngɔ sika a ngɛ sika woli ɔmɛ* a dɛ, nɛ we ɔ he fɛɛ he nɛ a maa na kaa e puɛ ɔ,* a kɛ ma dla.”+
6 Kɛ ba si Matsɛ Yehoash nɔ yemi jeha nɛ ji 23 ɔ mi tsuo ɔ, osɔfo ɔmɛ dla we we ɔ hehi nɛ puɛ ɔ.+ 7 Lɔ ɔ he ɔ, Matsɛ Yehoash tsɛ osɔfo Yehoyada+ kɛ osɔfo kpa amɛ nɛ e de mɛ ke: “Mɛni he je nɛ nyɛ dla we we ɔ hehi nɛ puɛ ɔ? Enɛ ɔ he ɔ, nyɛ ko ngɔ sika ko ngɛ sika woli ɔmɛ a dɛ hu, ja a kɛ sika a ma dla we ɔ.”+ 8 Kɛkɛ nɛ osɔfo ɔmɛ kplɛɛ nɔ kaa a be sika ko ngɔe ngɛ ni ɔmɛ a dɛ hu, nɛ we ɔ dlami ɔ be a kuɛ nɔ hu.
9 Lɔ ɔ se ɔ, osɔfo Yehoyada ngɔ daka ko,+ nɛ e gbu* puɔ ngɛ e nya nɔ́ ɔ yi mi, nɛ e kɛ ma afɔle sami latɛ ɔ kasa nya, nɛ ke nɔ ko ngɛ Yehowa we ɔ sɛe ɔ, daka a ngɛ e hiɔ nɔ. Osɔfo ɔmɛ nɛ a sɔmɔɔ kaa sinya nya buli ɔ ngɔɔ sika tsuo nɛ nihi kɛ baa Yehowa we ɔ kɛ woɔ jamɛ a daka a mi.+ 10 Be fɛɛ be nɛ a maa na kaa sika a hiɛ saminya ngɛ daka a mi ɔ, matsɛ ɔ womi ngmalɔ ɔ kɛ osɔfo nɔkɔtɔma a kuɔɔ kɛ baa nɛ a ba jeɔ* nɛ a kaneɔ sika a nɛ a kɛ ba Yehowa we ɔ.+ 11 A ngɔɔ sika a nɛ a kane ɔ kɛ haa nihi nɛ a hla mɛ kaa a hyɛ ní nɛ a ngɛ tsue ngɛ Yehowa we ɔ nɔ ɔ. Mɛ hu a ngɔɔ sika a kɛ woɔ tso he ní tsuli ɔmɛ kɛ tsu mali ɔmɛ nɛ a ngɛ ní tsue ngɛ Yehowa we ɔ hiɔ,+ 12 nɛ a kɛ eko hu woɔ gbogbo fiali ɔmɛ kɛ tɛ gbali ɔmɛ hu hiɔ. Jehanɛ hu ɔ, a he tsohi kɛ tɛhi nɛ́ a gba konɛ a kɛ dla Yehowa we ɔ hehi nɛ puɛ ɔ, nɛ a kɛ sika a wo we ɔ dlami he hiɔ kpahi tsuo.
13 Se sika a nɛ a kɛ ba Yehowa we ɔ, a ngɔɛ eko kɛ pee we sika hiɔ kãhi, la gbemi níhi, tsesihi, titimatihi,+ aloo sika tsu aloo sika hiɔ nɔ́ ko kɛ ha Yehowa we ɔ.+ 14 A ngɔ sika a kɛ ha ní tsuli ɔmɛ pɛ, nɛ mɛ hu a kɛ dla Yehowa we ɔ. 15 A ha we nɛ nyumuhi nɛ a ngɔ sika a kɛ wo a dɛ kaa a kɛ ha ní tsuli ɔmɛ ɔ nɛ a bu akɔtaa, ejakaa a ji nihi nɛ a ma nyɛ maa fĩa kɛ fɔ a nɔ.+ 16 Se sika kɛ ha fɔ yemi afɔle ɔmɛ+ kɛ sika kɛ ha yayami afɔle ɔmɛ lɛɛ a ngɔɛ kɛ bɛ Yehowa we ɔ; e ji osɔfo ɔmɛ a nɔ́.+
17 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Siria matsɛ Hazael+ kuɔ kɛ ho nɛ e kɛ Gat+ ya hwu ta nɛ e ngɔ ma a, nɛ lɔ ɔ se ɔ, e to e yi mi* kaa e ma ya tua Yerusalem.+ 18 Kɛkɛ nɛ Yuda matsɛ Yehoash ngɔ afɔle klɔuklɔu ɔmɛ tsuo nɛ e nɛmɛ nɛ ji Yehoshafat, Yehoram, kɛ Ahazia nɛ a ji Yuda matsɛmɛ ɔ tsu he ɔ, kɛ lɛ nitsɛ e we afɔle klɔuklɔu ɔmɛ, kɛ sika tsu tsuo nɛ ngɛ juetli to he ɔmɛ ngɛ Yehowa we ɔ kɛ matsɛ we ɔ, nɛ e tsɔ nɛ a kɛ ya ha Siria matsɛ+ Hazael. Lɔ ɔ he ɔ, Hazael je Yerusalem he.
19 Yehoash he sane nɛ piɛ kɛ níhi tsuo nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 20 Se Yehoash sɔmɔli ɔmɛ pee kake nɛ a so e yi nɔ+ nɛ a gbe lɛ ngɛ Bet Milo,*+ ngɛ blɔ ɔ nɛ kple kɛ yaa Sila a nɔ. 21 E sɔmɔli nɛ ji Yozakar, Shimeat binyumu ɔ, kɛ Yehozabad, Shomer binyumu ɔ lɛ a fia lɛ nɔ́ nɛ a gbe lɛ.+ A pu lɛ kɛ piɛɛ e nɛmɛ ɔmɛ a he ngɛ David Ma a mi, nɛ e binyumu Amazia ba ye matsɛ ngɛ e se.+
13 Ngɛ Yuda matsɛ Yehoash,+ Ahazia+ binyumu ɔ nɔ yemi jeha nɛ ji 23 ɔ mi ɔ, Yehoahaz, Yehu+ binyumu ɔ bɔni Israel nɔ matsɛ yemi ngɛ Samaria, nɛ e ye nɔ jeha 17. 2 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi; e ya nɔ nɛ e pee yayami nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ.+ E kpale we kɛ ji se. 3 Lɔ ɔ he ɔ, Yehowa mi mi fu+ Israel wawɛɛ,+ nɛ ngɛ Siria matsɛ Hazael,+ kɛ Hazael binyumu Benhadad+ a be ɔ tsuo mi ɔ, e ngɔ Israel kɛ wo a dɛ mi.
4 Pee se ɔ, Yehoahaz kpa Yehowa pɛɛ kaa e na lɛ mɔbɔ, nɛ Yehowa bu lɛ tue, ejakaa e na bɔ nɛ Siria matsɛ ɔ wa Israel yi mi ha a.+ 5 Lɔ ɔ he ɔ, Yehowa je yi wami helɔ+ ko kɛ ha Israel nɛ e kpɔ̃ mɛ ngɛ Siriabi ɔmɛ a dɛ mi, nɛ Israelbi ɔmɛ nyɛ nɛ a hi si ngɛ mɛ nitsɛmɛ a wehi a mi kaa sa a.* 6 (Se a kpale we kɛ ji yayami nɛ Yeroboam we ɔ pee ɔ se. Yeroboam ha nɛ Israel pee yayami.+ A ya nɔ nɛ a pee jamɛ a yayami ɔ,* nɛ wɔ tso* ɔ+ ya nɔ nɛ e hi Samaria.) 7 Tabuli nɛ a ji okpɔngɔ nɔ hili 50, ta zugba lɛhi 10, kɛ tabuli nɛ a nyɛɛɔ nane 10,000 pɛ lɛ piɛ ha Yehoahaz, ejakaa Siria matsɛ ɔ kpata a hɛ mi,+ nɛ e naa a nɔ kaa zu ngɛ ngma fiaami be mi.+
8 Yehoahaz he sane nɛ piɛ, níhi tsuo nɛ e pee, kɛ e he wami ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 9 Lɔ ɔ se ɔ, Yehoahaz ba gbo,* nɛ a pu lɛ ngɛ Samaria;+ nɛ e binyumu Yehoash ba ye matsɛ ngɛ e se.
10 Ngɛ Yuda matsɛ Yehoash nɔ yemi jeha nɛ ji 37 ɔ mi ɔ, Yehoash,+ nɛ ji Yehoahaz binyumu ɔ bɔni Israel nɔ matsɛ yemi ngɛ Samaria, nɛ e ye nɔ jeha 16. 11 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi, nɛ e kpale we kɛ ji yayamihi tsuo nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ se.+ E ya nɔ nɛ e pee jamɛ a yayami ɔmɛ.*
12 Yehoash he sane nɛ piɛ, níhi tsuo nɛ e pee, e he wami, kɛ bɔ nɛ e kɛ Yuda matsɛ Amazia hwu ta ha a,+ a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 13 Lɔ ɔ se ɔ, Yehoash ba gbo,*+ nɛ Yeroboam* ba hi e matsɛ sɛ ɔ nɔ. Nɛ a pu Yehoash ngɛ Samaria kɛ piɛɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a he.+
14 Jehanɛ ɔ, benɛ Elisha+ nu hiɔ nɛ e piɛ bɔɔ nɛ e ma gbo ɔ, Israel matsɛ Yehoash kple kɛ ba e ngɔ, nɛ e ba fo ya pue e nɔ, nɛ e de lɛ ke: “Ye tsɛ, ye tsɛ! Hyɛ! Israel ta zugba lɛ ɔ kɛ e we okpɔngɔ nɔ hili ɔmɛ!”+ 15 Kɛkɛ nɛ Elisha de lɛ ke: “Wo kɛ̃ɛ̃ kɛ kɛ̃ɛ̃ mi bihi.” Lɔ ɔ he ɔ, e wo kɛ̃ɛ̃ kɛ kɛ̃ɛ̃ mi bihi. 16 Kɛkɛ nɛ e de Israel matsɛ ɔ ke: “Moo pee kɛ̃ɛ̃ ɔ klaalo.” Nɛ e pee jã. Lɔ ɔ se ɔ, Elisha ngɔ e ninehi kɛ pue matsɛ ɔ nine ɔmɛ a nɔ. 17 Kɛkɛ nɛ Elisha de lɛ ke: “Bli saflɛ ɔ nɛ hɛ mi tsɔɔ puje he ɔ.” Nɛ e bli. Elisha de lɛ ke: “Tsɛ̃ kɛ̃ɛ̃ ɔ!” Nɛ e tsɛ̃. Jehanɛ ɔ, Elisha de ke: “Yehowa kunimi yemi* kɛ̃ɛ̃ mi bi ɔ, Siria nɔ kunimi yemi* kɛ̃ɛ̃ mi bi ɔ! O maa fiaa Siria ní* ngɛ Afek+ hluu kɛ yaa si be nɛ o ma kpata Siria hɛ mi pɛsɛpɛsɛ.”
18 Elisha ya nɔ nɛ e de lɛ ke: “Wo kɛ̃ɛ̃ mi bi ɔmɛ,” nɛ e wo. Lɔ ɔ se ɔ, e de Israel matsɛ ɔ ke: “Kɛ gbɔɔ zugba.” Nɛ e kɛ gbɔɔ zugba si etɛ, nɛ e kpa. 19 Kɛkɛ nɛ anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ mi mi fu lɛ wawɛɛ, nɛ e de ke: “Jinɛ e sa nɛ o ko ngɔ kɛ gbɔɔ zugba si enuɔ loo si ekpa! Kɛkɛ ɔ, o ko fiaa Siria ní hluu kɛ ya si be nɛ o ko kpata Siria hɛ mi pɛsɛpɛsɛ, se amlɔ nɛ ɔ, o maa fiaa Siria ní si etɛ pɛ.”+
20 Lɔ ɔ se ɔ, Elisha gbo nɛ a pu lɛ. Daa jeha sisije ɔ,* Moab ojo fiali a kuuhi+ baa zugba a nɔ. 21 Benɛ nyumu komɛ yaa pu nyumu ko ɔ, a na ojo fiali a kuu ɔ, lɔ ɔ he ɔ, oya nɔuu nɛ a sake gbogboe ɔ kɛ fɔ he nɛ a pu Elisha ngɛ ɔ, nɛ a tu fo. Benɛ gbogboe ɔ he sa Elisha wu ɔmɛ a he ɔ, e ba wami mi,+ nɛ e te si da e nane nɔ.
22 Jehanɛ ɔ, Siria matsɛ Hazael+ wa Israel yi mi+ ngɛ Yehoahaz ligbi ɔmɛ tsuo a mi. 23 Se Yehowa dloo mɛ, nɛ e na mɛ mɔbɔ,+ nɛ e mi mi sa lɛ ngɛ a he ngɛ somi nɛ e kɛ Abraham,+ Isak,+ kɛ Yakob+ so ɔ he je. E sume nɛ e ma kpata a hɛ mi, nɛ e fie we mɛ kɛ ji e hɛ mi kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ. 24 Benɛ Siria matsɛ Hazael gbo ɔ, e binyumu Benhadad ba ye matsɛ ngɛ e se. 25 Lɔ ɔ se ɔ, Yehoash nɛ ji Yehoahaz binyumu ɔ kpale ngɔ mahi nɛ Benhadad, Hazael binyumu ɔ ngɔ ngɛ e tsɛ Yehoahaz dɛ ngɛ ta mi ɔ. Yehoash fiaa lɛ ní* si etɛ,+ nɛ e nine kpale su Israel ma amɛ a nɔ.
14 Ngɛ Israel matsɛ Yehoash,+ Yehoahaz binyumu ɔ nɔ yemi jeha enyɔne ɔ mi ɔ, Amazia nɛ ji Yuda matsɛ Yehoash binyumu ɔ bɔni matsɛ yemi. 2 E ye jeha 25 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 29 ngɛ Yerusalem. E nyɛ biɛ ji Yehoadin, nɛ e je Yerusalem.+ 3 E ya nɔ nɛ e pee nɔ́ nɛ da ngɛ Yehowa hɛ mi, se pi kaa bɔ nɛ e nɛnɛ David+ pee ɔ. E pee nɔ́ fɛɛ nɔ́ kaa bɔ nɛ e tsɛ Yehoash pee ɔ.+ 4 Se a je we hehi nɛ ya hiɔwe* ɔ,+ nɛ loloolo ɔ, ni ɔmɛ sãã afɔle, nɛ a haa nɛ afɔle sami lasuku jeɔ ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ.+ 5 Benɛ e matsɛ yemi ɔ da si pɛ ɔ, e gbe e sɔmɔli ɔmɛ nɛ́ a gbe e tsɛ, nɛ ji matsɛ ɔ.+ 6 Se e gbi nɔ gbeli ɔmɛ a binyumu ɔmɛ ngɛ Yehowa kita nɛ a ngma ngɛ Mose Mlaa womi ɔ mi ɔ he je. A ngma ke: “A ko gbe tsɛmɛ ngɛ a binyumuhi a he je, nɛ a ko gbe binyumuhi ngɛ a tsɛmɛ a he je; mohu ɔ, a gbe nɔ fɛɛ nɔ ngɛ lɛ nitsɛ e yayami he je.”+ 7 E gbe Edom+ nyumuhi 10,000 ngɛ Ngo Dɔgba a mi,+ nɛ e ngɔ Sela ma a ngɛ ta a mi,+ nɛ a wo lejɛ ɔ biɛ ke Yokteel, nɛ jã a tsɛɔ lɛ kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ.
8 Kɛkɛ nɛ Amazia tsɔ tsɔli kɛ ya Israel matsɛ Yehoash, nɛ ji Yehu binyumu Yehoahaz binyumu ɔ ngɔ ya de lɛ ke: “Ba nɛ waa hwu ta.”*+ 9 Israel matsɛ Yehoash tsɔ nɛ a kɛ sɛ gbi nɛ ɔ ya ha Yuda matsɛ Amazia ke: “Lebanon mio tso ɔ ngɔ sɛ gbi kɛ ya ha Lebanon seda tso ɔ ke, ‘Moo ngɔ o biyo ɔ kɛ ha ye binyumu ɔ nɛ e ngɔ lɛ kaa e yo.’ Se Lebanon lohwe awi yelɔ ko ba be, nɛ e naa mio tso ɔ nɔ. 10 Niinɛ, o kpata Edom+ hɛ mi, lɔ ɔ he je nɛ o tsui wo e he nɔ ɔ nɛ. O bua nɛ jɔ o hɛ mi nyami ɔ he, se moo hi mo nitsɛ o we* mi. Mɛni he je nɛ e sa nɛ o ya hla sane nɛ́ o kɛ Yuda nyɛ hɛ mi nɛ kpata a?” 11 Se Amazia bui tue.+
Lɔ ɔ he ɔ, Israel matsɛ Yehoash kuɔ kɛ ho, nɛ e kɛ Yuda matsɛ Amazia ya hwu ta ngɛ Yuda+ ma nɛ ji Bet Shemesh ɔ+ mi. 12 Israel ye Yuda nɔ kunimi, nɛ nɔ fɛɛ nɔ tu fo kɛ ho e we* mi ya. 13 Israel matsɛ Yehoash nu Yuda matsɛ Amazia, nɛ ji Ahazia binyumu Yehoash binyumu ɔ ngɛ Bet Shemesh. Lɔ ɔ se ɔ, a ba Yerusalem, nɛ e ku Yerusalem gbogbo ɔ kɔni fã 400* kɛ je Efraim Agbo ɔ+ nya kɛ ya si Kɔ Nya Agbo ɔ+ nya. 14 E muɔɔ sika tsu kɛ sika hiɔ tsuo, kɛ níhi tsuo nɛ e na ngɛ Yehowa we ɔ kɛ matsɛ we ɔ juetli to he ɔmɛ kɛ ho, nɛ e nuu nihi nyɔguɛ hulɔ. Lɔ ɔ se ɔ, e kpale e se kɛ ho Samaria ya.
15 Yehoash he sane nɛ piɛ, níhi nɛ e pee, e he wami, kɛ bɔ nɛ e kɛ Yuda matsɛ Amazia hwu ta ha a, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 16 Kɛkɛ nɛ Yehoash ba gbo,* nɛ a pu lɛ ngɛ Samaria+ kɛ piɛɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a he; nɛ e binyumu Yeroboam*+ ba ye matsɛ ngɛ e se.
17 Israel matsɛ Yehoash,+ nɛ ji Yehoahaz binyumu ɔ gbenɔ se ɔ,+ Yuda matsɛ Amazia,+ nɛ ji Yehoash binyumu ɔ hi si jeha 15. 18 Amazia he sane nɛ piɛ ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 19 Pee se ɔ, a so e yi nɔ+ ngɛ Yerusalem, nɛ e tu fo kɛ ho Lakish ya, se a tsɔ nyumuhi kɛ nyɛɛ e se kɛ ya Lakish, nɛ a ya gbe lɛ ngɛ lejɛ ɔ. 20 Nɛ a ngɔ lɛ kɛ fɔ okpɔngɔhi a nɔ kɛ ba Yerusalem nɛ a ba pu lɛ kɛ piɛɛ e nɛmɛ ɔmɛ a he ngɛ David Ma a mi.+ 21 Kɛkɛ nɛ Yudabi ɔmɛ tsuo ngɔ Azaria*+ nɛ a wo lɛ matsɛ ngɛ e tsɛ Amazia se.+ Jamɛ a be ɔ mi ɔ, e ye jeha 16.+ 22 E kpale po Elat+ ma a, nɛ e ha nɛ Yuda nine kpale su ma a nɔ benɛ matsɛ* ɔ gbo* ɔ se.+
23 Ngɛ Yuda matsɛ Amazia, nɛ ji Yehoash binyumu ɔ nɔ yemi jeha nɛ ji 15 ɔ mi ɔ, Yeroboam,+ nɛ ji Israel matsɛ Yehoash binyumu ɔ bɔni matsɛ yemi ngɛ Samaria, nɛ e ye nɔ jeha 41. 24 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi. E kpale we kɛ ji yayamihi tsuo nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ se.+ 25 E kpale ngɔ Israel huzu ɔ kɛ je Lebo Hamat*+ hluu kɛ ya si Araba Wo* ɔ+ nya, kaa bɔ nɛ Yehowa de kɛ gu e sɔmɔlɔ Yona,+ Amitai binyumu ɔ, nɛ ji gbalɔ nɛ je Gat Hefer+ nɔ ɔ. 26 Ejakaa Yehowa na kaa Israel amanehlu ɔ nya wa tsɔ.+ Nɔ ko be nɛ maa ye bua Israel, nihi nɛ a be yemi kɛ bualɔ loo nihi nɛ a gbɔjɔ po be. 27 Se Yehowa wo si kaa e be hae nɛ Israel biɛ nɛ laa ngɛ zugba a nɔ.+ Enɛ ɔ he ɔ, e gu Yeroboam, Yehoash binyumu ɔ nɔ kɛ he a yi wami.+
28 Yeroboam he sane nɛ piɛ, níhi tsuo nɛ e pee, e he wami, bɔ nɛ e hwu ta ha, kɛ bɔ nɛ e kpale ngɔ Damasko+ kɛ Hamat+ kɛ ha Yuda ngɛ Israel ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 29 Lɔ ɔ se ɔ, Yeroboam ba gbo* nɛ a pu lɛ kɛ piɛɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a he; nɛ e binyumu Zakaria+ ba ye matsɛ ngɛ e se.
15 Ngɛ Israel matsɛ Yeroboam* nɔ yemi jeha nɛ ji 27 ɔ mi ɔ, Azaria*+ nɛ ji Yuda matsɛ Amazia+ binyumu ɔ bɔni matsɛ yemi.+ 2 E ye jeha 16 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 52 ngɛ Yerusalem. E nyɛ biɛ ji Yekolia, nɛ e je Yerusalem. 3 E ya nɔ nɛ e pee nɔ́ nɛ da ngɛ Yehowa hɛ mi kaa bɔ nɛ e tsɛ Amazia pee ɔ.+ 4 Se a je we hehi nɛ ya hiɔwe* ɔ,+ nɛ loloolo ɔ, ni ɔmɛ sãã afɔle, nɛ a haa nɛ afɔle sami lasuku jeɔ ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ.+ 5 Yehowa ha nɛ kpiti pue matsɛ ɔ, nɛ e hi si kaa kpititsɛ+ kɛ ya si be nɛ e gbo; nɛ e hi we kpa mi+ be mi nɛ e binyumu Yotam+ ngɛ we* ɔ nɔ hyɛe nɛ e ngɛ nihi nɛ a ngɛ zugba a nɔ ɔ kojoe ɔ.+ 6 Azaria+ he sane nɛ piɛ kɛ níhi tsuo nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 7 Lɔ ɔ se ɔ, Azaria ba gbo,*+ nɛ a pu lɛ kɛ piɛɛ e nɛmɛ ɔmɛ a he ngɛ David Ma a mi; nɛ e binyumu Yotam ba ye matsɛ ngɛ e se.
8 Ngɛ Yuda matsɛ Azaria+ nɔ yemi jeha nɛ ji 38 ɔ mi ɔ, Zakaria,+ nɛ ji Yeroboam binyumu ɔ bɔni Israel nɔ matsɛ yemi ngɛ Samaria, nɛ e ye nɔ nyɔhiɔ ekpa. 9 E pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi kaa bɔ nɛ e nɛmɛ ɔmɛ pee ɔ. E kpale we kɛ ji yayamihi nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ se.+ 10 Kɛkɛ nɛ, Shalum, Yabesh binyumu ɔ so e yi nɔ, nɛ e gbe lɛ+ ngɛ Ibleam.+ Benɛ e gbe lɛ ɔ, e ba ye matsɛ ngɛ e se. 11 Zakaria he sane nɛ piɛ ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 12 Enɛ ɔ ha nɛ nɔ́ nɛ Yehowa de Yehu ɔ ba mi. E de ke: “O bimɛ maa hi Israel matsɛ sɛ ɔ nɔ+ kɛ ya si yi nɔ eywiɛne nɔ.”+ Nɛ jã pɛpɛɛpɛ nɛ e ba mi.
13 Ngɛ Yuda matsɛ Uziah+ nɔ yemi jeha nɛ ji 39 ɔ mi ɔ, Shalum, nɛ ji Yabesh binyumu ɔ bɔni matsɛ yemi, nɛ e ye nɔ nyɔhiɔ kake ngɛ Samaria. 14 Lɔ ɔ se ɔ, Menahem, Gadi binyumu ɔ kuɔ kɛ je Tirza+ kɛ ba Samaria, nɛ e ba gbe Shalum,+ Yabesh binyumu ɔ ngɛ Samaria. Benɛ e gbe lɛ ɔ, e ba ye matsɛ ngɛ e se. 15 Shalum he sane nɛ piɛ, kɛ nɔ yi nɔ nɛ e so ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 16 Jamɛ a be ɔ mi nɛ Menahem je Tirza kɛ ba, nɛ e ba kpata Tifsa ma a, kɛ nihi tsuo nɛ a ngɛ Tifsa ma a kɛ e zugba kpɔ ɔ mi ɔ a hɛ mi ɔ nɛ, ejakaa a bli we ma a agbo ɔmɛ ha we lɛ. E kpata ma a hɛ mi, nɛ e gba yihɔyihi nɛ a ngɛ ma a mi ɔ a muklii ɔmɛ hulɔ.
17 Ngɛ Yuda matsɛ Azaria nɔ yemi jeha nɛ ji 39 ɔ mi ɔ, Menahem, Gadi binyumu ɔ bɔni Israel nɔ matsɛ yemi, nɛ e ye nɔ jeha nyɔngma ngɛ Samaria. 18 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi. Ngɛ e be ɔ mi tsuo ɔ, e kpale we kɛ ji yayamihi tsuo nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ se.+ 19 Asiria matsɛ Pul+ ba zugba a nɔ, nɛ Menahem ha Pul sika hiɔ talɛnt* 1,000 ngɛ e se nɛ e fĩ nɛ e ha nɛ matsɛ yemi ɔ da si ngɛ e dɛ mi ɔ he je.+ 20 Lɔ ɔ he ɔ, Menahem tsu sika hiɔ ɔ ngɛ nyumu niatsɛmɛ nɛ a ngɛ Israel ɔ a dɛ.+ E ngɔ sika hiɔ shekel* 50 ngɛ nyumu fɛɛ nyumu dɛ kɛ ha Asiria matsɛ ɔ. Lɔ ɔ se ɔ, Asiria matsɛ ɔ kpale e se, nɛ e je zugba a nɔ kɛ ho. 21 Menahem+ he sane nɛ piɛ kɛ níhi tsuo nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 22 Lɔ ɔ se ɔ, Menahem ba gbo,* nɛ e binyumu Pekahia ba ye matsɛ ngɛ e se.
23 Ngɛ Yuda matsɛ Azaria nɔ yemi jeha nɛ ji 50 ɔ mi ɔ, Pekahia, Menahem binyumu ɔ bɔni Israel nɔ matsɛ yemi ngɛ Samaria, nɛ e ye nɔ jeha enyɔ. 24 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi. E kpale we kɛ ji yayamihi nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ se.+ 25 Lɔ ɔ se ɔ, e we asafoatsɛ Peka,+ nɛ ji Remalia binyumu ɔ so e yi nɔ, nɛ e kɛ Argob kɛ Arie gbe lɛ ngɛ Samaria ngɛ matsɛ we ɔ mɔ ɔ mi. Gilead nyumuhi 50 piɛɛ e he; nɛ benɛ e gbe lɛ ɔ, e ba ye matsɛ ngɛ e se. 26 Pekahia he sane nɛ piɛ kɛ níhi tsuo nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi.
27 Ngɛ Yuda matsɛ Azaria nɔ yemi jeha nɛ ji 52 ɔ mi ɔ, Peka,+ nɛ ji Remalia binyumu ɔ bɔni Israel nɔ matsɛ yemi ngɛ Samaria, nɛ e ye nɔ jeha 20. 28 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi, nɛ e kpale we kɛ ji yayamihi nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ ha nɛ Israel pee ɔ se.+ 29 Ngɛ Israel matsɛ Peka ligbi ɔmɛ a mi ɔ, Asiria matsɛ Tiglat Pileser+ ya tua Iyon, Abel-Bet-Maaka,+ Yanoa, Kedesh,+ Hazor, Gilead,+ kɛ Galilea, nɛ ji Naftali+ zugba a tsuo, nɛ e ngɔ jamɛ a ma amɛ, nɛ e nuu nihi nɛ ngɛ a mi ɔ nyɔguɛ kɛ ho Asiria+ ya. 30 Lɔ ɔ se ɔ, Hoshea,+ Elah binyumu ɔ so Peka, nɛ ji Remalia binyumu ɔ yi nɔ, nɛ e fia lɛ nɔ́ nɛ e gbe lɛ; nɛ e ba ye matsɛ ngɛ e se ngɛ Yotam,+ nɛ ji Uziah binyumu ɔ nɔ yemi jeha nɛ ji 20 ɔ mi. 31 Peka he sane nɛ piɛ kɛ níhi tsuo nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi.
32 Ngɛ Israel matsɛ Peka, Remalia binyumu ɔ nɔ yemi jeha enyɔne ɔ mi ɔ, Yotam,+ Yuda matsɛ Uziah+ binyumu ɔ bɔni matsɛ yemi. 33 E ye jeha 25 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 16 ngɛ Yerusalem. E nyɛ biɛ ji Yerusha, Zadok biyo ɔ.+ 34 E ya nɔ nɛ e pee nɔ́ nɛ da ngɛ Yehowa hɛ mi kaa bɔ nɛ e tsɛ Uziah pee ɔ.+ 35 Se a je we hehi nɛ ya hiɔwe ɔ, nɛ loloolo ɔ, ni ɔmɛ sãã afɔle, nɛ a haa nɛ afɔle sami lasuku jeɔ ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ.+ Lɛ ji nɔ nɛ ma Yehowa we ɔ yiti je agbo ɔ nɛ.+ 36 Yotam he sane nɛ piɛ kɛ níhi nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 37 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Yehowa ha nɛ Siria matsɛ Rezin kɛ Peka,+ nɛ ji Remalia binyumu ɔ bɔni Yuda tuami.+ 38 Lɔ ɔ se ɔ, Yotam gbo,* nɛ a pu lɛ kɛ piɛɛ e nɛmɛ ɔmɛ a he ngɛ e nɛnɛ David Ma a mi. Nɛ e binyumu Ahaz ba ye matsɛ ngɛ e se.
16 Peka, nɛ ji Remalia binyumu ɔ nɔ yemi jeha nɛ ji 17 ɔ mi ɔ, Ahaz,+ nɛ ji Yuda matsɛ Yotam binyumu ɔ bɔni matsɛ yemi. 2 Ahaz ye jeha 20 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 16 ngɛ Yerusalem. E pee we nɔ́ nɛ da ngɛ Yehowa, e Mawu ɔ hɛ mi kaa bɔ nɛ e nɛnɛ David pee ɔ.+ 3 Mohu ɔ, e ya wo Israel matsɛmɛ ɔmɛ a nane,+ nɛ e sã lɛ nitsɛ e binyumu po ngɛ la mi,*+ e pee ní hiɔmi níhi nɛ je ma amɛ+ nɛ Yehowa fie mɛ ngɛ Israelbi ɔmɛ a hɛ mi ɔ pee ɔ eko. 4 Jehanɛ hu ɔ, e ya nɔ nɛ e sã afɔle, nɛ e ha nɛ afɔle sami lasuku je ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ,*+ kpongu ɔmɛ a nɔ, kɛ tso fɛɛ tso nɛ bɔ kusuu sisi.+
5 Jamɛ a be ɔ mi nɛ Siria matsɛ Rezin kɛ Israel matsɛ Peka, nɛ ji Remalia binyumu ɔ kuɔ kɛ ba konɛ a kɛ Yerusalem nɛ ba hwu ta a nɛ.+ A ba sa Ahaz yi, se a nyɛ we nɛ a ngɔ ma a. 6 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Siria matsɛ Rezin kpale Elat+ kɛ ha Edom, nɛ lɔ ɔ se ɔ, e fie Yudabi* ɔmɛ kɛ je Elat. Nɛ Edombi ɔmɛ ya hi Elat, nɛ a ngɛ lejɛ ɔ kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ. 7 Lɔ ɔ he ɔ, Ahaz tsɔ tsɔli kɛ ya Asiria matsɛ Tiglat Pileser+ ngɔ, nɛ a ya de lɛ ke: “O sɔmɔlɔ kɛ o binyumu ji mi. Moo kuɔ kɛ ba nɛ o ba he ye yi wami ngɛ Siria matsɛ ɔ kɛ Israel matsɛ ɔ nɛ a ba ngɛ mi tuae ɔ a dɛ mi.” 8 Kɛkɛ nɛ Ahaz muɔɔ sika hiɔ kɛ sika tsu nɛ ngɛ Yehowa we ɔ kɛ matsɛ we ɔ juetli to he ɔmɛ ɔ, nɛ e tsɔ nɛ a kɛ ya ha Asiria matsɛ ɔ kaa nyɔ mi ní.+ 9 Asiria matsɛ ɔ bu lɛ tue, nɛ e kuɔ kɛ ho Damasko ya, nɛ e ya ngɔ ma a, nɛ e nuu ma a mi bi ɔmɛ nyɔguɛ kɛ ho Kir+ ya, nɛ e gbe Rezin.+
10 Lɔ ɔ se ɔ, Matsɛ Ahaz ya nɛ e kɛ Asiria matsɛ Tiglat Pileser ya kpe ngɛ Damasko. Benɛ Matsɛ Ahaz na afɔle sami latɛ ɔ nɛ ngɛ Damasko ɔ, e ngɔ afɔle sami latɛ ɔ foni, nɛ ji e henɔ pɛpɛɛpɛ, kɛ bɔ nɛ a pee lɛ ha a kɛ mane osɔfo Uriya.+ 11 Osɔfo Uriya+ da blɔ tsɔɔmihi tsuo nɛ Matsɛ Ahaz kɛ mane lɛ kɛ je Damasko ɔ nɔ kɛ ma afɔle sami latɛ ɔ.+ Osɔfo Uriya gbe afɔle sami latɛ ɔ mami nya loko Matsɛ Ahaz kpale kɛ je Damasko kɛ ba. 12 Benɛ matsɛ ɔ kpale kɛ je Damasko kɛ ba nɛ́ e ba na afɔle sami latɛ ɔ, e su afɔle sami latɛ ɔ he, nɛ e sã afɔlehi ngɛ nɔ.+ 13 Nɛ e ya nɔ nɛ e ha nɛ e sami afɔle ɔmɛ kɛ e ngma afɔle ɔmɛ je lasuku ngɛ jamɛ a afɔle sami latɛ ɔ nɔ; jehanɛ hu ɔ, e plɛ e dã afɔle ɔmɛ kɛ pue nɔ, nɛ e fĩa e tue mi jɔmi afɔle ɔmɛ a muɔ ɔ kɛ pue nɔ. 14 Lɔ ɔ se ɔ, e je akɔblee afɔle sami latɛ ɔ+ nɛ ngɛ Yehowa hɛ mi ɔ kɛ je he nɛ e maa si ngɛ ɔ ngɛ we ɔ hɛ mi, ngɛ lɛ nitsɛ e we afɔle sami latɛ ɔ kɛ Yehowa we ɔ a kpɛti ɔ, nɛ e kɛ ya ma lɛ nitsɛ e we afɔle sami latɛ ɔ yiti je. 15 Matsɛ Ahaz fã osɔfo Uriya+ ke: “Mo ha nɛ mɔtu sami afɔle ɔ, gbɔkuɛ ngma afɔle ɔ,+ matsɛ ɔ sami afɔle ɔ, kɛ e ngma afɔle ɔ, kɛ ni ɔmɛ tsuo a sami afɔle ɔmɛ, a ngma afɔle ɔmɛ, kɛ a dã afɔle ɔmɛ nɛ je lasuku ngɛ afɔle sami latɛ ngua a nɔ.+ E sa nɛ o fĩa sami afɔle ɔmɛ a muɔ ɔ tsuo kɛ afɔle kpa amɛ a muɔ ɔ tsuo kɛ pue nɔ hulɔ. Se akɔblee afɔle sami latɛ ɔ lɛɛ, ma hyɛ nɔ́ nɛ ma kɛ pee.” 16 Nɛ osɔfo Uriya pee nɔ́ fɛɛ nɔ́ nɛ Matsɛ Ahaz fã lɛ ɔ.+
17 Jehanɛ se hu ɔ, Matsɛ Ahaz poo nɔ́ nɛ a kɛ ha tlɔɔke ɔmɛ+ a kasa mi ɔ tsɔwitsɔwi, nɛ e je kã amɛ ngɛ tlɔɔke ɔmɛ a nɔ,+ nɛ e je Wo ɔ ngɛ akɔblee na ku ɔmɛ+ a se mi, nɛ e kɛ ma zugba nɛ́ a wo nɔ tɛ ɔ nɔ.+ 18 Nɛ e je blɔ nɛ́ a bu yi ngɛ we ɔ mi, nɛ a guɔ nɔ ngɛ He Jɔɔmi Ligbi ɔ nɔ ɔ sinya a kɛ fɔ he kpa, nɛ blɔ ɔ nɛ ngɛ agbo ɔ nya nɛ matsɛ ɔ guɔ nɔ kɛ yaa Yehowa we ɔ hu e je kɛ fɔ he kpa; Asiria matsɛ ɔ he je lɛ e pee jã a nɛ.
19 Ahaz he sane nɛ piɛ kɛ níhi nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi.+ 20 Lɔ ɔ se ɔ, Ahaz ba gbo,* nɛ a pu lɛ kɛ piɛɛ e nɛmɛ ɔmɛ a he ngɛ David Ma a mi; nɛ e binyumu Hezekia*+ ba ye matsɛ ngɛ e se.
17 Ngɛ Yuda matsɛ Ahaz nɔ yemi jeha nɛ ji 12 ɔ mi ɔ, Hoshea,+ nɛ ji Elah binyumu ɔ bɔni Israel nɔ matsɛ yemi ngɛ Samaria; e ye nɔ jeha nɛɛ. 2 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi, se e yayami ɔ sui Israel matsɛmɛ ɔmɛ nɛ a sɛ e hlami ɔ a nɔ́ ɔ. 3 Asiria matsɛ Shalmaneser kuɔ kɛ ba tua Hoshea,+ nɛ Hoshea ba pee e sɔmɔlɔ nɛ e bɔni tó womi ha lɛ.+ 4 Se Asiria matsɛ ɔ ná le kaa Hoshea so e yi nɔ, ejakaa e tsɔ tsɔli kɛ ya Egipt matsɛ So ngɔ,+ nɛ e kɛ tó ba ha we Asiria matsɛ ɔ hu kaa bɔ nɛ e peeɔ jeha komɛ nɛ be ɔ. Enɛ ɔ he ɔ, Asiria matsɛ ɔ fi lɛ, nɛ e wo lɛ tsu.
5 Asiria matsɛ ɔ ya tua zugba a tsuo, nɛ e ba Samaria, nɛ e ba sa ma a yi jeha etɛ. 6 Ngɛ Hoshea nɔ yemi jeha nɛɛne ɔ mi ɔ, Asiria matsɛ ɔ ngɔ Samaria ma a.+ Lɔ ɔ se ɔ, e nuu Israelbi ɔmɛ nyɔguɛ+ kɛ ho Asiria ya, nɛ e ha nɛ a ya hi Hala, kɛ Habor ngɛ Gozan pa a he,+ kɛ Mediabi ɔmɛ a ma amɛ a mi.+
7 Nɔ́ nɛ ɔ ba, ejakaa Israelbi ɔmɛ pee yayami kɛ si Yehowa a Mawu ɔ, nɔ nɛ ngɔ mɛ kɛ je Egipt zugba a nɔ ngɛ Egipt matsɛ Farao nɔ yemi sisi kɛ ba a.+ A ja mawu kpahi,*+ 8 a nyɛɛ mahi nɛ Yehowa fie mɛ ngɛ Israelbi ɔmɛ a hɛ mi ɔ a kusumihi a se, nɛ a nyɛɛ kusumihi nɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ to sisi ɔ hu se.
9 Israelbi ɔmɛ ya di níhi nɛ dɛ ngɛ Yehowa, a Mawu ɔ hɛ mi ɔ se. A ya nɔ nɛ a ma hehi nɛ ya hiɔwe* ngɛ a ma amɛ tsuo a mi,+ kɛ je hwɔɔmi mɔ nɔ kɛ ya si ma nɛ a fia gbogbo wo he ɔ mi.* 10 A ya nɔ nɛ a ma wɔ titimahi kɛ wɔ tsohi*+ kɛ ha a he ngɛ kpongu fɛɛ kpongu nɛ ya hiɔwe ɔ nɔ, kɛ tso fɛɛ tso nɛ bɔ kusuu sisi;+ 11 nɛ a haa nɛ afɔle sami lasuku jeɔ ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ tsuo kaa bɔ nɛ mahi nɛ Yehowa fie mɛ ngɛ a hɛ mi kɛ ho nyɔguɛ tso mi ya a pee ɔ.+ A ya nɔ nɛ a pee ní yayamihi kɛ wo Yehowa mi mi la.
12 A ya nɔ nɛ a sɔmɔ wɔhi nɛ a he ngɛ tai*+ nɛ́ Yehowa de mɛ ngɛ a he ke: “Nyɛ ko sɔmɔ mɛ!” ɔ.+ 13 Yehowa ya nɔ nɛ e gu e gbali ɔmɛ tsuo, kɛ ní nali ɔmɛ+ tsuo a nɔ kɛ bɔ Israel kɛ Yuda kɔkɔ ke: “Nyɛɛ kpale kɛ je nyɛ blɔ yayami ɔmɛ a nɔ!+ Nyɛɛ ye ye kita amɛ kɛ ye blɔ tsɔɔmi ɔmɛ a nɔ kaa bɔ nɛ mlaa a tsuo nɛ i wo nyɛ nɛmɛ ɔmɛ nɛ i tsɔ ye sɔmɔli ɔmɛ, nɛ ji gbali ɔmɛ nɛ a kɛ ba ha nyɛ ɔ tsɔɔ ɔ.” 14 Se a bui tue, nɛ a tue mi ti kaa a nɛmɛ ɔmɛ nɛ́ a ná we hemi kɛ yemi ngɛ Yehowa, a Mawu ɔ mi ɔ.+ 15 A ya nɔ nɛ a kua e blɔ tsɔɔmi ɔmɛ kɛ e somi ɔ+ nɛ e kɛ a nɛmɛ ɔmɛ so ɔ, kɛ e kaimi ɔmɛ nɛ e kɛ ha mɛ konɛ e kɛ bɔ mɛ kɔkɔ ɔ,+ nɛ a ya nɔ nɛ a nyɛɛ wɔhi nɛ a he be se nami ɔ a se,+ nɛ mɛ nitsɛmɛ hu a ba pee nihi nɛ a he be se nami,+ nɛ a kase mahi tsuo nɛ bɔle mɛ kɛ kpe nɛ Yehowa wo mɛ mlaa kaa a ko kase mɛ ɔ.+
16 A ya nɔ nɛ a je kitahi tsuo nɛ Yehowa, a Mawu ɔ wo mɛ ɔ se, nɛ a kɛ dade pee na bi amagahi enyɔ,+ kɛ wɔ tso,*+ nɛ a kplã si ha hiɔwe tabo ɔ tsuo,+ nɛ a sɔmɔ Baal.+ 17 Jehanɛ hu ɔ, a sã a binyumu ɔmɛ kɛ a biyi ɔmɛ ngɛ la mi,*+ a kla,+ nɛ a hla okadihi nɛ tsɔɔ nɔ́ nɛ maa ba hwɔɔ se, nɛ a ya nɔ nɛ a fia a pɛɛ si kaa a maa pee ní yayamihi* ngɛ Yehowa hɛ mi konɛ a kɛ wo e mi mi la.
18 Lɔ ɔ he ɔ, Yehowa mi mi fu Israel wawɛɛ, nɛ e je mɛ kɛ je e hɛ mi.+ E si we a ti nɔ ko kaa ja Yuda wɛtso ɔ pɛ.
19 Yuda po yi Yehowa, e Mawu ɔ kita amɛ a nɔ;+ mɛ hu a nyɛɛ kusumihi nɛ Israel nyɛɛ se ɔ a se.+ 20 Yehowa kua Israel nina amɛ tsuo, nɛ e pue a hɛ mi si, nɛ e ngɔ mɛ kɛ wo ní hali a dɛ, kɛ ya si be nɛ e fie mɛ ngɛ e hɛ mi. 21 E tsɔ Israel kɛ je David we ɔ he, nɛ a wo Yeroboam, Nebat binyumu ɔ matsɛ.+ Se Yeroboam ha nɛ Israel jɔɔ Yehowa se nyɛɛmi, nɛ e ha nɛ a pee yayami agbo. 22 Nɛ Israelbi ɔmɛ ya nɔ nɛ a pee yayamihi tsuo nɛ Yeroboam pee ɔ nɔuu.+ A kpale we kɛ ji jamɛ a yayami ɔmɛ a se 23 kɛ ya si be nɛ Yehowa je Israel kɛ je e hɛ mi kaa bɔ nɛ e de kɛ gu e sɔmɔli ɔmɛ tsuo, nɛ ji gbali ɔmɛ a nɔ ɔ.+ Lɔ ɔ he ɔ, a nuu Israelbi ɔmɛ nyɔguɛ kɛ je a zugba a nɔ kɛ ho Asiria ya,+ nɛ a ngɛ lejɛ ɔ kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ.
24 Lɔ ɔ se ɔ, Asiria matsɛ ɔ ngɔ nihi kɛ je Babilon, Kuta, Ava, Hamat, kɛ Sefarvaim+ nɛ e ba to mɛ si ngɛ Samaria ma amɛ a mi ngɛ Israelbi ɔmɛ a nane mi; a ngɔ Samaria kɛ pee a nɔ́, nɛ a hi Samaria ma amɛ a mi. 25 Benɛ a ba lejɛ ɔ kekleekle ɔ, a yi Yehowa gbeye.* Lɔ ɔ he ɔ, Yehowa tsɔ jatahi kɛ wo a kpɛti,+ nɛ a gbe a ti ni komɛ. 26 A ya bɔ Asiria matsɛ ɔ amaniɛ ke: “Ma amɛ nɛ o ngɔ mɛ nyɔguɛ nɛ o ha nɛ a ya hi Samaria ma amɛ a mi ɔ li bɔ nɛ a jaa zugba a nɔ Mawu ɔ ha.* Enɛ ɔ he ɔ, zugba a nɔ Mawu ɔ tsɔɔ jatahi kɛ yaa a kpɛti, nɛ jata amɛ gbeɔ mɛ, ejakaa a ti nɔ ko nɔ ko li bɔ nɛ a jaa zugba a nɔ Mawu ɔ ha.”
27 Kɛkɛ nɛ Asiria matsɛ ɔ fã ke: “Nyɛ ha nɛ osɔfo ɔmɛ nɛ nyɛ nuu mɛ nyɔguɛ kɛ je lejɛ ɔ a ti nɔ kake nɛ kpale kɛ ho lejɛ ɔ ya nɛ e ya hi lejɛ ɔ, nɛ́ e tsɔɔ mɛ bɔ nɛ a jaa zugba a nɔ Mawu ɔ ha.” 28 Lɔ ɔ he ɔ, osɔfo ɔmɛ nɛ a nuu mɛ nyɔguɛ kɛ je Samaria kɛ ho ɔ, a ti nɔ kake kpale kɛ ba Betel,+ nɛ e ba bɔni mɛ bɔ nɛ e sa kaa a ye Yehowa gbeye* ha a tsɔɔmi.+
29 Se ma slɔɔto ɔmɛ eko fɛɛ eko pee lɛ nitsɛ e mawu,* nɛ a kɛ ma jami wehi a mi ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe nɛ́ Samariabi ɔmɛ pee ɔ; ma slɔɔto ɔmɛ eko fɛɛ eko pee jã ngɛ ma amɛ a mi hehi nɛ a ngɛ ɔ. 30 Lɔ ɔ he ɔ, Babilon nyumu ɔmɛ pee Sukot Benot, Kut nyumu ɔmɛ pee Nergal, Hamat+ nyumu ɔmɛ pee Ashima, 31 Avabi ɔmɛ pee Nibhaz kɛ Tartak. Sefarvaimbi ɔmɛ sãã a binyumu ɔmɛ ngɛ la mi kɛ haa Sefarvaim+ mawu ɔmɛ nɛ ji Adramelek, kɛ Anamelek. 32 E ngɛ mi kaa a yeɔ Yehowa gbeye mohu lɛɛ, se a hla nimli saisaa ngɛ ni ɔmɛ a kpɛti, nɛ a wo mɛ osɔfohi kɛ ha hehi nɛ ya hiɔwe ɔ, nɛ osɔfo nɛ ɔmɛ sɔmɔ ngɛ a jami we ɔmɛ a mi ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ.+ 33 Lɔ ɔ he ɔ, a yeɔ Yehowa gbeye mohu lɛɛ, se a jaa mɛ nitsɛmɛ a mawu ɔmɛ ngɛ mahi nɛ a nuu mɛ kɛ je mi ɔ a mawu jami kusumi ɔmɛ a nya.”+
34 Kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ, a nyɛɛɔ a blema jami mi kusumi ɔmɛ a se. A ti nɔ ko ja we Yehowa,* nɛ e blɔ tsɔɔmi ɔmɛ, e fami ɔmɛ, Mlaa a, kɛ kita nɛ Yehowa kɛ ha Yakob binyumu ɔmɛ hu, a yi nɔ. Yakob nɛ ɔ lɛ a tsake e biɛ kɛ pee Israel ɔ+ nɛ. 35 Benɛ Yehowa kɛ mɛ so ɔ,+ e wo mɛ mlaa ke: “Nyɛ ko ye mawu kpahi gbeye, nɛ nyɛ ko kplã si kɛ ha mɛ, nyɛ ko sɔmɔ mɛ, nɛ nyɛ ko sã afɔle ha mɛ hulɔ.+ 36 Mohu ɔ, Yehowa, nɔ nɛ e kɛ nyɛ je Egipt zugba a nɔ kɛ ba kɛ he wami ngua kɛ kɔni si wami ɔ,+ lɛ ji Nɔ nɛ e sa kaa nyɛɛ ye lɛ gbeye,+ nɛ́ nyɛ kplã si kɛ ha lɛ, nɛ́ nyɛɛ sã afɔle kɛ ha lɛ. 37 Nɛ blɔ tsɔɔmi ɔmɛ, kɛ fami ɔmɛ, kɛ Mlaa a, kɛ kita a nɛ e ngma kɛ ha nyɛ ɔ,+ e sa nɛ be fɛɛ be ɔ, nyɛɛ nyɛɛ se pɛpɛɛpɛ, nɛ nyɛ ko ye mawu kpahi gbeye. 38 Nyɛ hɛ nɛ ko je somi nɛ i kɛ nyɛ so ɔ nɔ,+ nɛ nyɛ ko ye mawu kpahi gbeye. 39 Mohu ɔ, Yehowa, nyɛ Mawu ɔ ji nɔ nɛ e sa kaa nyɛɛ ye lɛ gbeye, ejakaa lɛ ji nɔ nɛ ma kpɔ̃ nyɛ kɛ je nyɛ he nyɛli ɔmɛ tsuo a dɛ.”
40 Se a bui tue, nɛ a nyɛɛ a blema jami mi kusumi ɔmɛ a se.+ 41 Lɔ ɔ he ɔ, ma nɛ ɔmɛ ba ye Yehowa gbeye,+ se a jaa amagahi nɛ mɛ nitsɛmɛ a pee ɔ hulɔ. A binyumu ɔmɛ, kɛ a bibi ɔmɛ peeɔ kaa bɔ nɛ a nɛmɛ ɔmɛ pee ɔ kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ.
18 Ngɛ Israel matsɛ Hoshea,+ Elah binyumu ɔ nɔ yemi jeha etɛne ɔ mi ɔ, Hezekia+ nɛ ji Yuda matsɛ Ahaz+ binyumu ɔ bɔni matsɛ yemi. 2 E ye jeha 25 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 29 ngɛ Yerusalem. E nyɛ biɛ ji Abi,* Zakaria biyo ɔ.+ 3 E ya nɔ nɛ e pee nɔ́ nɛ da ngɛ Yehowa hɛ mi+ kaa bɔ nɛ e nɛnɛ David pee ɔ.+ 4 Lɛ nɛ e je hehi nɛ ya hiɔwe* ɔ,+ nɛ e ywia wɔ titima amɛ, nɛ e po wɔ tso* ɔ+ kɛ fɔ si ɔ nɛ. Jehanɛ hu ɔ, e ywia akɔblee sinɔ ɔ nɛ Mose pee ɔ;+ ejakaa kɛ ba si jamɛ a be ɔ mi ɔ, Israelbi ɔmɛ haa nɛ afɔle sami lasuku jeɔ kɛ haa akɔblee sinɔ ɔ, nɛ jamɛ a be ɔ mi ɔ, a tsɛɔ lɛ ke akɔblee sinɔ wɔ.* 5 E kɛ e hɛ fɔ Yehowa,+ Israel Mawu ɔ nɔ; Yuda matsɛmɛ nɛ a ba ngɛ e se, kɛ ni nɛmɛ nɛ a sɛ e hlami ɔ tsuo ɔ, a ti nɔ ko be nɛ ngɛ kaa lɛ. 6 E pɛtɛ Yehowa he wawɛɛ.+ E jɔɔ we e se nyɛɛmi; e ya nɔ nɛ e ye kita amɛ nɛ Yehowa kɛ ha Mose ɔ nɔ. 7 Nɛ Yehowa kɛ lɛ ngɛ. He fɛɛ he nɛ e maa ya a, e peeɔ e ní ngɛ nile mi. E tsɔ Asiria matsɛ ɔ hɛ mi atuã, nɛ e kua lɛ sɔmɔmi.+ 8 Jehanɛ hu ɔ, e ye Filistibi ɔmɛ+ a nɔ kunimi hluu kɛ ya si Gaza kɛ e zugba kpɔ ɔmɛ a mi, kɛ je hwɔɔmi mɔ nɔ kɛ ya si ma nɛ a fia gbogbo wo he ɔ mi.*
9 Ngɛ Matsɛ Hezekia nɔ yemi jeha eywiɛne ɔ mi, nɛ ji Israel matsɛ Hoshea,+ Elah binyumu ɔ nɔ yemi jeha kpaagone ɔ mi ɔ, Asiria matsɛ Shalmaneser kuɔ kɛ ba tua Samaria, nɛ e bɔni ma a yi sami.+ 10 Jeha etɛ nyagbe ɔ, a ngɔ ma a;+ ngɛ Hezekia nɔ yemi jeha ekpane ɔ mi, nɛ ji Israel matsɛ Hoshea nɔ yemi jeha nɛɛne ɔ mi ɔ, a ngɔ Samaria ma a. 11 Nɛ Asiria matsɛ ɔ nuu Israel nyɔguɛ+ kɛ ho Asiria ya, nɛ e ha nɛ a ya hi Hala, kɛ Habor ngɛ Gozan pa a he, kɛ Mediabi ɔmɛ a ma amɛ a mi.+ 12 Nɔ́ he je ji kaa a bui Yehowa, a Mawu ɔ gbi tue, mohu ɔ, a ya nɔ nɛ a tɔ̃ e somi ɔ, nɛ ji níhi tsuo nɛ Yehowa sɔmɔlɔ Mose wo mɛ he mlaa a nɔ.+ A bui tue, nɛ a yi nɔ hulɔ.
13 Ngɛ Matsɛ Hezekia nɔ yemi jeha nɛ ji 14 ɔ mi ɔ, Asiria matsɛ Senakerib+ kuɔ kɛ ba tua Yuda mahi tsuo nɛ a fia gbogbo wo a he ɔ, nɛ e ngɔ ma amɛ.+ 14 Lɔ ɔ he ɔ, Yuda matsɛ Hezekia tsɔ nɛ a kɛ sɛ gbi ya ha Asiria matsɛ ɔ ngɛ Lakish ke: “I tɔ̃. Moo je ye he, nɛ ma ha mo nɔ́ fɛɛ nɔ́ nɛ o ma bi ngɛ ye dɛ ɔ.” Asiria matsɛ ɔ bi konɛ Yuda matsɛ Hezekia nɛ wo sika hiɔ talɛnt* 300, kɛ sika tsu talɛnt 30. 15 Lɔ ɔ he ɔ, Hezekia ngɔ sika hiɔ tsuo nɛ ngɛ Yehowa we ɔ kɛ matsɛ we ɔ juetli to he ɔmɛ ɔ kɛ ha lɛ.+ 16 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Hezekia hia* Yehowa we ɔ sinya amɛ,+ kɛ sinya tso ɔmɛ nɛ́ lɛ Yuda matsɛ Hezekia nitsɛ ngɔ sika tsu kɛ ha he ɔ,+ nɛ e kɛ ha Asiria matsɛ ɔ.
17 Lɔ ɔ se ɔ, Asiria matsɛ ɔ tsɔ Tartan,* Rabsaris,* kɛ Rabshake* kɛ tabo babauu kɛ je Lakish+ kɛ ya Matsɛ Hezekia ngɔ ngɛ Yerusalem.+ A kuɔ kɛ ya Yerusalem, nɛ a ya da si ngɛ yiti je taku ɔ nyu dɔ ɔ he. Nyu dɔ nɛ ɔ ngɛ blɔ ngua a nɛ yaa níhi a he fɔli a zugba a nɔ ɔ nɔ.+ 18 Benɛ a tsɛ matsɛ ɔ kaa e je kpo kɛ ba a, Eliakim,+ Hilkia binyumu ɔ nɛ hyɛɔ we* ɔ nɔ ɔ, Shebna,+ nɛ ji womi ngmalɔ ɔ, kɛ Yoa, Asaf binyumu ɔ nɛ ji sane ngmalɔ ɔ je kpo kɛ ba a ngɔ.
19 Lɔ ɔ he ɔ, Rabshake ɔ de mɛ ke: “I kpa nyɛ pɛɛ, nyɛ ya de Hezekia ke, ‘Nɔ́ nɛ matsɛ ngua a, nɛ ji Asiria matsɛ ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: “Mɛni nɔ o ngɔ o hɛ kɛ fɔ ɔ?+ 20 O ngɛ dee ke, ‘I le ga, nɛ i ngɛ he wami nɛ ma kɛ hwu ta,’ se munyu nɛ ɔmɛ ji nya puu munyuhi. Mɛnɔ nɔ o ngɔ o hɛ kɛ fɔ loko o ngɛ ye hɛ mi atuã tsɔe ɔ?+ 21 Hyɛ! O kɛ o hɛ fɔ Egipt+ nɛ ji glã nɛ ku ta nɛ ɔ nɔ kaa e maa ye bua mo, glã nɛ ke nɔ ko kɛ pee dɛma tso ɔ, e maa gbɔ e dɛ mi ɔ. Jã nɛ Farao, Egipt matsɛ ɔ ngɛ kɛ ha nihi tsuo nɛ a ngɔɔ a hɛ kɛ fɔɔ e nɔ ɔ. 22 Nɛ ke nyɛ de ke, ‘Waa kɛ wa hɛ fɔ Yehowa, wa Mawu ɔ nɔ’ ɔ,+ anɛ pi e hehi nɛ ya hiɔwe, kɛ e we afɔle sami latɛhi nɛ Hezekia je,+ nɛ e de Yuda kɛ Yerusalem ke, ‘Nyɛ kplã si ngɛ afɔle sami latɛ nɛ ɔ hɛ mi ngɛ Yerusalem’ ɔ lo?”’+ 23 Jehanɛ ɔ, ke o suɔ ɔ, o kɛ ye nyɔmtsɛ ɔ, nɛ ji Asiria matsɛ ɔ nɛ po nga:* Ma ha mo okpɔngɔhi 2,000 nɛ waa hyɛ kaa o ma ná okpɔngɔ nɔ hili kɛ ha mɛ tsuo lo.+ 24 Mo nɛ o ngɔ o hɛ kɛ fɔ Egipt nɔ kaa e ha mo ta zugba lɛhi kɛ okpɔngɔ nɔ hili ɔ, anɛ o ma nyɛ maa ye amlaalo kake nɛ lɛ ji nɔ nyafii pe kulaa ngɛ ye nyɔmtsɛ ɔ sɔmɔli ɔmɛ a kpɛti ɔ nɔ kunimi lo? 25 Anɛ pi Yehowa fami nya nɛ i kuɔ kɛ ba tua zugba nɛ ɔ nɛ ma kpata hɛ mi ɔ lo? Yehowa nitsɛ lɛ de mi ke, ‘Kuɔɔ kɛ ya tua zugba nɛ ɔ nɛ o kpata hɛ mi.’”
26 Kɛkɛ nɛ Eliakim, nɛ ji Hilkia binyumu ɔ, kɛ Shebna,+ kɛ Yoa de Rabshake ɔ+ ke: “Wa kpa mo pɛɛ nɛ o kɛ o sɔmɔli ɔmɛ nɛ tu munyu ngɛ Aram gbi mi,+ ejakaa wa maa nu sisi; o kɛ wɔ nɛ ko tu munyu ngɛ Yudabi ɔmɛ a gbi mi nɛ́ ni ɔmɛ nɛ a ngɛ gbogbo ɔ yi mi ɔ nɛ a ba nu.”+ 27 Se Rabshake de mɛ ke: “Nyɛ bu kaa nyɛɛ kɛ nyɛ nyɔmtsɛ ɔ nyɛ ngɔ pɛ lɛ ye nyɔmtsɛ ɔ tsɔ mi kɛ munyu nɛ ɔmɛ lo? Anɛ nyumuhi nɛ a hii si ngɛ gbogbo ɔ yi mi ɔ hu piɛɛ we he lo? A maa ye mɛ nitsɛmɛ a fi, nɛ a maa nu mɛ nitsɛmɛ a zami kaa nyɛ nɔuu.”
28 Kɛkɛ nɛ Rabshake ɔ te da si, nɛ e kpa ngmlaa wawɛɛ ngɛ Yudabi ɔmɛ a gbi ɔ mi, nɛ e de ke: “Nyɛɛ bu nɔ́ nɛ matsɛ ngua a, nɛ ji Asiria matsɛ ɔ ngɛ dee ɔ tue.+ 29 Nɔ́ nɛ matsɛ ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ, ‘Nyɛ ko ha nɛ Hezekia nɛ sisi nyɛ, ejakaa e be nyɛe ma kpɔ̃ nyɛ ngɛ ye dɛ mi.+ 30 Nɛ nyɛ ko ha nɛ Hezekia nɛ ha nɛ nyɛɛ ngɔ nyɛ hɛ kɛ fɔ Yehowa nɔ kɛ demi nɛ e ngɛ dee ke: “Bɔ fɛɛ bɔ nɛ ji ɔ, Yehowa ma kpɔ̃ wɔ, nɛ a be ma nɛ ɔ ngɔe kɛ wo Asiria matsɛ ɔ dɛ mi” ɔ.+ 31 Nyɛ ko bu Hezekia tue, ejakaa nɔ́ nɛ Asiria matsɛ ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: “Nyɛɛ kɛ mi nɛ ba kpata, nɛ́ nyɛ ba nu ye nane,* nɛ nyɛ ti nɔ fɛɛ nɔ maa ye lɛ nitsɛ e wai kɛ e fig tso nɔ ní, nɛ e maa nu lɛ nitsɛ e nyu tomi muɔ ɔ mi nyu, 32 kɛ yaa si be nɛ ma ba nɛ ma ba ngɔ nyɛ kɛ ho zugba nɛ ngɛ kaa nyɛ nitsɛmɛ nyɛ zugba,+ nɛ ji zugba nɛ ngma* kɛ wai ehe ngɛ nɔ, zugba nɛ niye ní kɛ wai ngmɔhi ngɛ nɔ, zugba nɛ oliv tsohi kɛ hwo ngɛ nɔ ɔ nɔ ya. Kɛkɛ ɔ, nyɛ maa hi si nɛ nyɛ be gboe. Nyɛ ko bu Hezekia tue, ejakaa demi nɛ e ngɛ nyɛ dee ke, ‘Yehowa ma kpɔ̃ wɔ’ ɔ, sisimi lɛ e ngɛ nyɛ sisie ɔ nɛ. 33 Anɛ je ma amɛ a mawu ɔmɛ eko nyɛ nɛ e kpɔ̃ e zugba ngɛ Asiria matsɛ ɔ dɛ mi hyɛ lo? 34 Jije Hamat+ kɛ Arpad mawu ɔmɛ ngɛ? Jije Sefarvaim,+ Hena, kɛ Iva a mawu ɔmɛ ngɛ? Anɛ a kpɔ̃ Samaria ngɛ ye dɛ mi lo?+ 35 Zugba amɛ a nɔ mawu ɔmɛ tsuo a kpɛti te nɛɛ lɛ e nyɛ kpɔ̃ e zugba ngɛ ye dɛ, loko Yehowa lɛɛ, e ma kpɔ̃ Yerusalem ngɛ ye dɛ ɔ?”’”+
36 Se ni ɔmɛ pee kɔ̃, nɛ a ha we lɛ heto, ejakaa matsɛ ɔ fã mɛ ke, “Nyɛ ko ha lɛ heto.”+ 37 Se Eliakim, nɛ ji Hilkia binyumu ɔ nɛ hyɛɔ we* ɔ nɔ ɔ, kɛ Shebna, nɛ ji womi ngmalɔ ɔ, kɛ Yoa, Asaf binyumu ɔ nɛ ji sane ngmalɔ ɔ gba a tade ɔmɛ nɛ a ba Hezekia ngɔ, nɛ a ba de lɛ níhi nɛ Rabshake ɔ de ɔ.
19 Benɛ Matsɛ Hezekia nu nɔ́ nɛ ɔ pɛ ɔ, e gba e tade ɔmɛ, nɛ e bu kpekpe, nɛ e ho Yehowa we ɔ ya.+ 2 Kɛkɛ nɛ e tsɔ Eliakim, nɔ nɛ hyɛɔ we* ɔ nɔ ɔ, Shebna, nɛ ji womi ngmalɔ ɔ, kɛ osɔfo ɔmɛ a nikɔtɔma amɛ kɛ a he kpekpe kɛ ho gbalɔ Yesaya,+ nɛ ji Amoz binyumu ɔ ngɔ ya. 3 A ya de lɛ ke: “Nɔ́ nɛ Hezekia ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ, ‘Ligbi nɛ ɔ ji haomi, kɛ hɛ mi kami,* kɛ hɛ mi si puemi ligbi; ejakaa fɔmi su gbongu mi,* se he wami ko be nɛ a kɛ ma fɔ.+ 4 Eko ɔ, Yehowa, o Mawu ɔ maa nu Rabshake ɔ munyu ɔmɛ tsuo, nɔ nɛ e nyɔmtsɛ nɛ ji Asiria matsɛ ɔ tsɔ nɛ e ba bɔ Mawu hɛ kalɔ ɔ ahlua a,+ nɛ Yehowa, o Mawu ɔ maa kojo lɛ ngɛ munyuhi nɛ e nu ɔ he je. Lɔ ɔ he ɔ, moo sɔle+ kɛ ha nihi nɛ piɛ ngɛ hiɛ ɔ.’”
5 Lɔ ɔ he ɔ, Matsɛ Hezekia sɔmɔli ɔmɛ ya Yesaya ngɔ,+ 6 nɛ Yesaya de mɛ ke: “Nɔ́ nɛ nyɛ ya de nyɛ nyɔmtsɛ ɔ ji nɛ ɔ nɛ, ‘Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: “Ko ha nɛ munyuhi nɛ o nu, nɛ ji munyuhi nɛ Asiria matsɛ ɔ tsɔli ɔmɛ kɛ bɔ mi ahlua a+ nɛ wo o he gbeye.+ 7 Hyɛ, ma ngɔ susumi ko kɛ wo e yi mi,* nɛ e maa nu sɛ gbi ko, nɛ e maa kpale kɛ ho lɛ nitsɛ e zugba nɔ ya; nɛ ma ha nɛ́ e nɔ ngɛ klaate nya ngɛ lɛ nitsɛ e zugba nɔ.”’”+
8 Benɛ Rabshake ɔ nu kaa Asiria matsɛ ɔ je Lakish ɔ,+ e kpale kɛ ho e ngɔ ya, nɛ e ya na lɛ nɛ́ e kɛ Libna ngɛ ta hwue.+ 9 Jehanɛ ɔ, matsɛ ɔ nu nɛ a ngɛ dee ngɛ Etiopia matsɛ Tirhaka he ke: “Hyɛ, e je kpo kɛ ba konɛ e kɛ mo nɛ ba hwu ta.” Lɔ ɔ he ɔ, e kpale tsɔ tsɔli+ kɛ ya Hezekia ngɔ ya de lɛ ke: 10 “Nɔ́ nɛ nyɛ ya de Yuda matsɛ Hezekia ji nɛ ɔ nɛ, ‘Ko ha nɛ o Mawu ɔ nɛ o ngɔ o hɛ kɛ fɔ e nɔ ɔ nɛ e sisi mo ke: “A kɛ Yerusalem be Asiria matsɛ ɔ dɛ woe.”+ 11 Hyɛ! O nu níhi nɛ Asiria matsɛmɛ ɔmɛ pee zugba amɛ tsuo, bɔ nɛ a kpata a hɛ mi ha a.+ Anɛ moo lɛɛ a ma kpɔ̃ mo lo? 12 Je ma amɛ nɛ ye nɛmɛ ɔmɛ kpata a hɛ mi ɔ, anɛ a mawu ɔmɛ nyɛ nɛ a kpɔ̃ mɛ lo? Jije Gozan, Haran,+ Rezef, kɛ Edenbi ɔmɛ tsuo nɛ a ngɛ Telasar a ngɛ? 13 Jije Hamat matsɛ ɔ, Arpad matsɛ ɔ, kɛ Sefarvaim ma amɛ, Hena, kɛ Iva matsɛmɛ ɔmɛ ngɛ?’”+
14 Hezekia ngɔ sɛ womi ɔmɛ ngɛ tsɔli ɔmɛ a dɛ nɛ e kane. Kɛkɛ nɛ Hezekia ho Yehowa we ɔ ya, nɛ e ya bli mi ngɛ Yehowa hɛ mi.+ 15 Nɛ Hezekia bɔni sɔlemi+ ha Yehowa ke: “Oo Yehowa, Israel Mawu, mo nɛ o hii si ngɛ matsɛ sɛ nɔ ngɛ kerubhi a nɔ,*+ mo pɛ ji anɔkuale Mawu ngɛ zugba a nɔ matsɛ yemi ɔmɛ tsuo a nɔ.+ Mo lɛ o bɔ hiɔwe kɛ zugba. 16 Oo Yehowa, mo tã tue nɛ o nu!+ Oo Yehowa, mo bli o hɛngmɛ+ nɛ o hyɛ! Moo nu munyuhi nɛ Senakerib tsɔ kaa a kɛ ba bɔ Mawu hɛ kalɔ ɔ ahlua a. 17 Oo Yehowa, e ji anɔkuale kaa Asiria matsɛmɛ ɔmɛ kpata je ma amɛ kɛ a zugba amɛ a hɛ mi.+ 18 Nɛ a sake a mawu ɔmɛ pue la mi, ejakaa pi mawuhi ji mɛ,+ mohu ɔ, a ji adesahi a nine nya ní tsumi,+ a ji tsohi kɛ tɛhi. Enɛ ɔ he je nɛ a nyɛ nɛ a kpata a hɛ mi ɔ nɛ. 19 Se amlɔ nɛ ɔ, Oo Yehowa, wa Mawu, wa kpa mo pɛɛ nɛ o he wa yi wami ngɛ e dɛ, konɛ zugba a nɔ matsɛ yemi ɔmɛ tsuo nɛ a le kaa mo pɛ ji Mawu, Oo Yehowa.”+
20 Kɛkɛ nɛ Yesaya, Amoz binyumu ɔ tsɔ nɛ a kɛ sɛ gbi nɛ ɔ ya ha Hezekia ke: “Nɔ́ nɛ Yehowa, Israel Mawu ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ, ‘I nu sɔlemi nɛ o sɔle+ kɛ ha mi kɛ kɔ Asiria matsɛ Senakerib he ɔ.+ 21 Munyu nɛ Yehowa tu kɛ si lɛ ji nɛ ɔ nɛ:
“Zion biyo yomiyo ɔ ngɛ o he guɛ gbee, e ngɛ o he fɛu yee.
Yerusalem biyo ɔ ngɛ e yi mimiɛe kɛ ngɛ mo woe.
22 Mɛnɔ ahlua lɛ o bɔ nɛ o tu musu bɔmi munyu kɛ si ɔ?+
Mɛnɔ nɔ lɛ o wo o gbi nɔ ngɛ,+
Nɛ o pã o hɛ mi kɛ wo ɔ?
Israel Nɔ Klɔuklɔu ɔ lɛ o pee jã kɛ si ɔ nɛ!+
23 O gu o tsɔli ɔmɛ+ a nɔ kɛ bɔ Yehowa ahlua,+ nɛ o de ke,
‘Ma ngɔ ye ta zugba lɛhi babauu ɔ,
Nɛ ma kuɔ kɛ ya yokuhi a yi mi,
Ma ya Lebanon hehi nɛ kɛ pe kulaa a.
Ma poo e seda tso ngua amɛ, e junipa tso kpakpa amɛ.
Ma ya e hehi nɛ ngɛ tsitsaa lokoo ɔ, e hue tsohi nɛ a ngɛ kusuu ɔ mi.
24 Ma tsua vuhi, nɛ ma nu ma se nyu;
I kɛ ye nane si ma ha nɛ Egipt pa amɛ* tsuo maa mii.’
25 Anɛ o nui lo? Kɛ je blema lokoo nɛ a ma nya si.*+
Kɛ je blema nɛ i dla kɛ to.+
Amlɔ nɛ ɔ, ma ha nɛ e ba mi.+
O ma ha nɛ mahi nɛ́ a fia gbogbo wo a he ɔ nɛ́ a plɛ pee ma dokuhi.+
26 Ma amɛ a mi bi ɔmɛ a he wami maa ta;
A maa ye gbeye, nɛ zo maa gbe mɛ.
A maa pee kaa zugba nɔ hu, kɛ nga mumu,+
A maa pee kaa tsu yi mi nga nɛ puje he kɔɔhiɔ ha nɛ e gbli.
27 Se i le o si himi, kɛ o yami kɛ o bami,+
Kɛ be nɛ o ná ye he abofu,+
28 Ejakaa i nu ye he abofu nɛ o ná+ kɛ bɔ nɛ o ngɛ huãe ha a.+
Lɔ ɔ he ɔ, ma ngɔ ye gbowe ɔ kɛ wo o gugwɔ mi,+ nɛ ma wo o nya mi kpa,
Nɛ ma kpale mo kɛ gu blɔ nɛ o gu nɔ kɛ ba a nɔ.”+
29 “‘Nɛ enɛ ɔ maa pee okadi ha mo:* Jeha nɛ ɔ mi ɔ, nyɛ maa ye níhi nɛ mɛ nitsɛmɛ a puɛ;* nɛ jeha enyɔne ɔ mi ɔ, nyɛ maa ye ngma* nɛ lɛ nitsɛ e puɛ;+ se jeha etɛne ɔ lɛɛ nyɛ ma du wu nɛ nyɛ ma kpa, nɛ nyɛ maa pee wai ngmɔhi, nɛ nyɛ maa ye a mi ní.+ 30 Yuda we ɔ mi bi ɔmɛ nɛ́ maa tu fo, nɛ ji nihi nɛ a maa piɛ ɔ,+ a ma tsɛ̃ sipoku kɛ sɛ zu mi, nɛ a maa wo yiblii. 31 Ejakaa ni komɛ maa piɛ nɛ a maa je Yerusalem, nɛ nihi nɛ a he a yi wami maa je Zion Yoku ɔ nɔ. Yehowa tabohiatsɛ ɔ maa pee enɛ ɔ kɛ hɛdɔ.+
32 “‘Lɔ ɔ he ɔ, nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ngɛ Asiria matsɛ ɔ he ji nɛ ɔ nɛ:+
33 Blɔ nɛ e gu nɔ kɛ ba a, lɔ ɔ nɔ e maa gu kɛ kpale kɛ ho;
E be ma nɛ ɔ mi sɛe,” Yehowa lɛ de.
35 Jamɛ a nyɔ ɔ mi nɔuu ɔ, Yehowa bɔfo ɔ je kpo, nɛ e ya kpata nyumuhi 185,000 a hɛ mi ngɛ Asiria tabo ɔ sito he ɔ.+ Mɔtu mla benɛ ni ɔmɛ te si ɔ, a na gbogboe ɔmɛ tsuo nɛ pueɔ si.+ 36 Lɔ ɔ he ɔ, Asiria matsɛ Senakerib je lejɛ ɔ, nɛ e kpale kɛ ho Nineve+ ya, nɛ e ya hi lejɛ ɔ.+ 37 Nɛ benɛ e ya kplã si ngɛ e mawu Nisrok we* ɔ, lɛ nitsɛ e binyumuhi Adramelek kɛ Sharezer ngɔ klaate kɛ gbe lɛ,+ nɛ a tu fo kɛ ho Ararat+ zugba a nɔ ya. Nɛ e binyumu Esar Hadon+ ba ye matsɛ ngɛ e se.
20 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Hezekia ba nu hiɔ, nɛ e miɔ nɛ e ma gbo.+ Gbalɔ Yesaya, Amoz binyumu ɔ ba nɛ e ba de lɛ ke, “Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: ‘Moo ngɔ blɔ tsɔɔmi kɛ ha o we ɔ, ejakaa o ma gbo; o be he wami náe.’”+ 2 Kɛkɛ nɛ Hezekia plɛ e hɛ mi kɛ tsɔɔ gbogbo ɔ, nɛ e bɔni sɔlemi ha Yehowa ke: 3 “Oo Yehowa, i kpa mo pɛɛ, i kpa mo pɛɛ nɛ o kai bɔ nɛ i kɛ anɔkuale yemi kɛ ye tsui tsuo nyɛɛ ngɛ o hɛ mi, nɛ i pee nɔ́ nɛ da ngɛ o hɛ mi ɔ.”+ Nɛ Hezekia bɔni ya fomi wawɛɛ.
4 Yesaya sui kpɛti yale ɔ he po nɛ Yehowa de lɛ ke:+ 5 “Kpale o se nɛ o ya de Hezekia, nɛ ji ye we bi ɔmɛ a hɛ mi nyɛɛlɔ ɔ ke, ‘Nɔ́ nɛ Yehowa, o nɛnɛ David Mawu ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: “I nu o sɔlemi ɔ. I na o hɛ mi vonyu ɔ.+ Hyɛ, ma tsa mo.+ Ligbi etɛne ɔ nɔ ɔ, o maa kuɔ kɛ ya Yehowa we ɔ.+ 6 Ma ngɔ jeha 15 kɛ piɛɛ o wami he,* nɛ ma kpɔ̃ o kɛ ma nɛ ɔ ngɛ Asiria matsɛ ɔ dɛ,+ nɛ ma fã ma nɛ ɔ he ngɛ imi nitsɛ kɛ ye sɔmɔlɔ David he je.”’”+
7 Lɔ ɔ se ɔ, Yesaya de ke: “Nyɛɛ ngɔ fig gbigbli nɛ a nyɛ nɔ kɛ pee keeki kɛ ba.” Nɛ a ngɔ kɛ ba, nɛ a kɛ ba to tslɔɔ ɔ nɔ, nɛ lɔ ɔ se ɔ, bɔɔbɔɔbɔɔ ɔ, e ba ná he wami.+
8 Sisije ɔ, Hezekia bi Yesaya ke: “Mɛni okadi+ lɛ maa tsɔɔ kaa Yehowa ma tsa mi, nɛ ligbi etɛne ɔ nɔ ɔ, ma kuɔ kɛ ya Yehowa we ɔ?” 9 Yesaya ha lɛ heto ke: “Okadi nɛ Yehowa kɛ ngɛ mo hae konɛ o na kaa Yehowa ma ha nɛ munyu nɛ e tu ɔ maa ba mi ji nɛ ɔ nɛ: Anɛ o suɔ nɛ nini nɛ ngɛ atlaakpe* ɔ nɔ ɔ nɛ ya e hɛ mi nane hiami nyɔngma, aloo e ya e se nane hiami nyɔngma?”+ 10 Hezekia de ke: “E yi kulaa kaa nini ɔ maa ya e hɛ mi nane hiami nyɔngma, pe nɛ e maa ya e se nane hiami nyɔngma.” 11 Lɔ ɔ he ɔ, gbalɔ Yesaya tsɛ Yehowa, nɛ e* ha nɛ nini nɛ ngɛ Ahaz atlaakpe ɔ nɔ ɔ ya e se nane hiami nyɔngma, be mi nɛ nini ɔ kple atlaakpe ɔ momo.+
12 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Babilon matsɛ Berodak Baladan, nɛ ji Baladan binyumu ɔ tsɔ nɛ a kɛ sɛ womihi kɛ nike ní ya ha Hezekia, ejakaa e nu kaa Hezekia ba be he wami.+ 13 Hezekia he mɛ atuu,* nɛ e tsɔɔ mɛ e juetli to he ɔ tsuo,+ nɛ ji sika hiɔ ɔ, sika tsu ɔ, balsam nu ɔ, kɛ nu kpahi nɛ a he jua wa a, e ta hwumi ní ɔmɛ, kɛ nɔ́ fɛɛ nɔ́ nɛ ngɛ e juetli to he ɔmɛ ɔ. Nɔ́ ko be Hezekia nitsɛ we* ɔ kɛ e matsɛ yemi ɔ tsuo mi nɛ́ e kɛ tsɔɔ we mɛ.
14 Lɔ ɔ se ɔ, gbalɔ Yesaya ba Matsɛ Hezekia ngɔ, nɛ e ba bi lɛ ke: “Nyumu nɛ ɔmɛ ke mɛni, nɛ jije a je kɛ ba?” Nɛ Hezekia he nɔ ke: “A je he ko tsitsaa, a je Babilon.”+ 15 Lɔ ɔ se ɔ, e bi lɛ ke: “Mɛni a na ngɛ o we* ɔ mi?” Hezekia he nɔ ke: “A na nɔ́ fɛɛ nɔ́ nɛ ngɛ ye we* ɔ mi ɔ. Nɔ́ ko be ye juetli to he ɔmɛ nɛ i kɛ tsɔɔ we mɛ.”
16 Kɛkɛ nɛ Yesaya de Hezekia ke: “Moo bu nɔ́ nɛ Yehowa de ɔ tue,+ 17 ‘Hyɛ! Be ma nɛ a ma ba muɔɔ níhi tsuo nɛ ngɛ o we* ɔ, kɛ níhi tsuo nɛ o nɛmɛ ɔmɛ ngɔ kɛ to kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ kɛ ho Babilon ya.+ A be nɔ́ ko nɔ́ ko sie,’ Yehowa lɛ de. 18 ‘Nɛ a maa nuu mo nitsɛ o binyumuhi nɛ o ma fɔ ɔ a kpɛti ni komɛ kɛ ho,+ nɛ a ma ya pee nikɔtɔmahi ngɛ Babilon matsɛ ɔ we ɔ mi.’”+
19 Kɛkɛ nɛ Hezekia de Yesaya ke: “Yehowa sɛ gbi nɛ o kɛ ha mi ɔ hi.”+ Nɛ e de hu ke: “Ke tue mi jɔmi kɛ slɔkee si himi* maa hi si ngɛ ye wami be ɔ mi ɔ,* lɛɛ e hi.”+
20 Hezekia he sane nɛ piɛ, he wami tsuo nɛ e ngɛ, kɛ bɔ nɛ e pee taku ɔ kɛ nyu dɔ ɔ ha,+ nɛ́ e kɛ nyu ba ma a mi ɔ,+ a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 21 Lɔ ɔ se ɔ, Hezekia ba gbo;*+ nɛ e binyumu Manase+ ba ye matsɛ ngɛ e se.+
21 Manase+ ye jeha 12 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 55 ngɛ Yerusalem.+ E nyɛ biɛ ji Hefziba. 2 E pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi, nɛ e nyɛɛ ní hiɔmi níhi nɛ je ma amɛ+ nɛ Yehowa fie mɛ ngɛ e ma Israel hɛ mi ɔ pee ɔ se.+ 3 E kpale ma hehi nɛ ya hiɔwe* nɛ́ e tsɛ Hezekia puɛ mɛ ɔ,+ nɛ e ma afɔle sami latɛhi kɛ ha Baal, nɛ e pee wɔ tso*+ ko kaa bɔ nɛ Israel matsɛ Ahab pee ɔ.+ Nɛ e kplã si ha hiɔwe tabo ɔ tsuo, nɛ e sɔmɔ mɛ.+ 4 Jehanɛ hu ɔ, e ma afɔle sami latɛhi ngɛ Yehowa we ɔ,+ we nɛ Yehowa de ngɛ he ke: “Yerusalem lɛ ma ha ye biɛ ɔ maa hi” ɔ.+ 5 Nɛ e ma afɔle sami latɛhi kɛ ha hiɔwe tabo ɔ tsuo+ ngɛ Yehowa we ɔ yale enyɔ ɔmɛ a mi.+ 6 Nɛ e sã lɛ nitsɛ e binyumu ngɛ la mi;* e tsu kunya, e hla okadihi nɛ tsɔɔ níhi nɛ maa ba hwɔɔ se,+ nɛ e ha nɛ nihi sɔmɔ kaa ní peeli kɛ klamɔhi.+ E pee ní yayahi babauu nitsɛ ngɛ Yehowa hɛ mi kɛ wo e mi mi la.
7 E ngɔ wɔ tso*+ amaga nɛ a hlɔ nɛ e pee ɔ kɛ ya ma we nɛ Yehowa tu he munyu kɛ tsɔɔ David kɛ e binyumu Salomo ɔ mi. E de mɛ ke: “Ma ha nɛ ye biɛ ɔ maa hi we nɛ ɔ mi, kɛ Yerusalem, he nɛ i hla ngɛ Israel wɛtso ɔmɛ tsuo a kpɛti ɔ daa.+ 8 Ke Israel maa ye níhi tsuo nɛ i fã mɛ,+ nɛ ji Mlaa a tsuo nɛ ye sɔmɔlɔ Mose fã mɛ ke a nyɛɛ se ɔ nɔ ɔ, lɛɛ i be hae nɛ a hia a nane kɛ je zugba nɛ i kɛ ha a nɛmɛ ɔ nɔ hu, nɛ́ a ya wo lalaalo.”+ 9 Se a bui tue, nɛ Manase ya nɔ nɛ e ha nɛ a tla blɔ, nɛ e ha nɛ a pee yayami nɛ nya wa pe yayami nɛ je ma amɛ nɛ Yehowa kpata a hɛ mi ngɛ Israelbi ɔmɛ a hɛ mi ɔ pee ɔ.+
10 Yehowa ya nɔ nɛ e gu e sɔmɔli ɔmɛ nɛ ji gbali ɔmɛ+ a nɔ kɛ de ke: 11 “Yuda matsɛ Manase pee ní hiɔmi ní nɛ ɔmɛ tsuo; e pee ní yayamihi pe Amorbi ɔmɛ+ tsuo nɛ a sɛ e hlami ɔ,+ nɛ e ngɔ e wɔhi nɛ a he ngɛ tai* ɔ kɛ ha nɛ Yuda pee yayami. 12 Enɛ ɔ he ɔ, nɔ́ nɛ Yehowa, Israel Mawu ɔ de ji nɛ ɔ nɛ: ‘Hyɛ, ma ngɔ haomi ko kɛ ba Yerusalem+ kɛ Yuda nɔ, nɛ nɔ fɛɛ nɔ nɛ maa nu he ɔ, e tue mi ma ká lɛ.+ 13 Ma ngɔ kpa nɛ a kɛ susu+ Samaria a+ kɛ susu Yerusalem, nɛ ma ngɔ nɔ́* nɛ a kɛ hyɛɔ kaa nɔ́ ko da tlɔmɔɔ nɛ a kɛ to Ahab we ɔ+ he ɔ kɛ to e he, nɛ ma tsu Yerusalem ma a mi nyaii kaa bɔ nɛ a tsuɔ tsesi mi nyaii ɔ; ma tsu mi nɛ ma plɛ nya kɛ bu si.+ 14 Ma kua ye weto ní nɛ piɛ ɔ,+ nɛ ma ngɔ mɛ kɛ wo a he nyɛli a dɛ, nɛ a maa pee ní nɛ a ha, kɛ ta yibu ní kɛ ha a he nyɛli ɔmɛ,+ 15 ejakaa a pee ní yayahi ngɛ ye hɛ mi, nɛ kɛ je ligbi nɛ a nɛmɛ ɔmɛ je Egipt kɛ ba si mwɔnɛ ligbi nɛ ɔ, ye mi mi la sɔuu a ngɛ woe.’”+
16 Jehanɛ hu ɔ, Manase pue nihi babauu nɛ a pee we nɔ́ ko a muɔ si hluu kɛ ya si be nɛ e ha nɛ Yerusalem hyi tɔ kɛ muɔ, kɛ je nyagbe he kake kɛ ya si nyagbe he kpa,+ e slo yayami nɛ e pee kaa e ha nɛ Yuda pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi ɔ. 17 Manase he sane nɛ piɛ, kɛ níhi tsuo nɛ e pee, kɛ yayamihi nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 18 Lɔ ɔ se ɔ, Manase ba gbo,* nɛ a pu lɛ ngɛ Uza abɔɔ ɔ,+ nɛ ji abɔɔ nɛ ngɛ e we ɔ mi ɔ mi; nɛ e binyumu Amon ba ye matsɛ ngɛ e se.
19 Amon+ ye jeha 22 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha enyɔ ngɛ Yerusalem.+ E nyɛ biɛ ji Meshulemet, Haruz nɛ je Yotba a biyo ɔ. 20 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi, kaa bɔ nɛ e tsɛ Manase pee ɔ.+ 21 E ya wo e tsɛ ɔ nane, nɛ e ya nɔ nɛ e sɔmɔ wɔhi nɛ a he ngɛ tai nɛ e tsɛ ɔ sɔmɔ ɔ, nɛ e kplã si ha mɛ.+ 22 Lɔ ɔ he ɔ, e kua Yehowa, e nɛmɛ ɔmɛ a Mawu ɔ, nɛ e nyɛɛ we Yehowa blɔ ɔ nɔ.+ 23 Nyagbenyagbe ɔ, Matsɛ Amon sɔmɔli ɔmɛ so e yi nɔ, nɛ a gbe lɛ ngɛ lɛ nitsɛ e we mi. 24 Se zugba a nɔ bi ɔmɛ gbe nihi tsuo nɛ a so Matsɛ Amon yi nɔ ɔ, nɛ a wo e binyumu Yosia matsɛ ngɛ e se.+ 25 Amon he sane nɛ piɛ kɛ níhi nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 26 Lɔ ɔ he ɔ, a pu lɛ ngɛ e yɔkɔ ɔ mi ngɛ Uza abɔɔ ɔ mi,+ nɛ e binyumu Yosia+ ba ye matsɛ ngɛ e se.
22 Yosia+ ye jeha kpaanyɔ benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 31 ngɛ Yerusalem.+ E nyɛ biɛ ji Yedida, Adaya nɛ je Bozkat ɔ+ biyo ɔ. 2 E pee nɔ́ nɛ da ngɛ Yehowa hɛ mi, nɛ e nyɛɛ e nɛnɛ David blɔ ɔmɛ tsuo a nɔ,+ nɛ e gba we kɛ yɛ hiɔ nɔ aloo muɔ nɔ.
3 Ngɛ Matsɛ Yosia nɔ yemi jeha nɛ ji 18 ɔ mi ɔ, matsɛ ɔ tsɔ Shafan, Meshulam binyumu Azalia binyumu ɔ nɛ ji womi ngmalɔ ɔ kɛ ya Yehowa we ɔ,+ nɛ e de lɛ ke: 4 “Kuɔɔ kɛ ya Hilkia,+ nɛ ji osɔfo nɔkɔtɔma a ngɔ, nɛ́ o ha nɛ e bua sika tsuo nɛ a kɛ ba Yehowa we ɔ,+ nɛ ji sika nɛ sinya nya buli ɔmɛ ngɔ ngɛ ni ɔmɛ a dɛ ɔ nya.+ 5 Ha nɛ e kɛ ha nihi nɛ a hla mɛ kaa a hyɛ Yehowa we ɔ ní tsumi ɔ nɔ ɔ, konɛ mɛ hu a kɛ ha ní tsuli nɛ a ngɛ Yehowa we ɔ nɛ a kɛ dla we ɔ hehi nɛ puɛ ɔ,*+ 6 nɛ ji ga ní tsuli ɔmɛ, tsu mali ɔmɛ, kɛ gbogbo fiali ɔmɛ; nɛ́ a ngɔ sika a kɛ ya he tsohi kɛ tɛhi nɛ a gba konɛ a kɛ dla we ɔ.+ 7 Se a ko ha nɛ a bu sika nɛ a kɛ maa wo a dɛ ɔ he akɔtaa, ejakaa a ji nihi nɛ a ma nyɛ maa fĩa kɛ fɔ a nɔ.”+
8 Pee se ɔ, Hilkia, nɛ ji osɔfo nɔkɔtɔma a de Shafan nɛ ji womi ngmalɔ ɔ ke:+ “I na Mlaa+ womi ɔ ngɛ Yehowa we ɔ.” Lɔ ɔ he ɔ, Hilkia ngɔ womi ɔ kɛ ha Shafan, nɛ e bɔni kanemi.+ 9 Lɔ ɔ se ɔ, Shafan nɛ ji womi ngmalɔ ɔ ya matsɛ ɔ ngɔ nɛ e ya de lɛ ke: “O sɔmɔli ɔmɛ ya plɛ sika nɛ a ná ngɛ sɔlemi we ɔ, nɛ a kɛ ha nihi nɛ a ngɔ mɛ kɛ da ní tsumi ɔ nya ngɛ Yehowa we ɔ.”+ 10 Jehanɛ hu ɔ, Shafan nɛ ji womi ngmalɔ ɔ de matsɛ ɔ ke: “Osɔfo Hilkia ha mi womi ko.”+ Kɛkɛ nɛ Shafan bɔni womi ɔ kanemi ngɛ matsɛ ɔ hɛ mi.
11 Benɛ matsɛ ɔ nu Mlaa womi ɔ mi munyu ɔmɛ ɔ, amlɔ nɔuu nɛ e gba e tade ɔmɛ.+ 12 Kɛkɛ nɛ matsɛ ɔ kɛ fami nɛ ɔ ha osɔfo Hilkia, kɛ Ahikam,+ nɛ ji Shafan binyumu ɔ, kɛ Akbor, nɛ ji Mikaya binyumu ɔ, kɛ Shafan, nɛ ji womi ngmalɔ ɔ, kɛ Asaya, nɛ ji matsɛ ɔ sɔmɔlɔ ɔ ke: 13 “Nyɛɛ ya nɛ nyɛ ya bi Yehowa juɛmi ha imi, kɛ ni ɔmɛ, kɛ Yuda tsuo ngɛ womi nɛ ɔ mi munyu ɔmɛ a he; ejakaa Yehowa mi mi fu wɔ wawɛɛ nitsɛ+ akɛnɛ wa nɛmɛ ɔmɛ bui munyuhi tsuo nɛ a ngma ngɛ womi nɛ ɔ mi ngɛ wa he ɔ tue, nɛ́ a yi nɔ ɔ he je.”
14 Lɔ ɔ he ɔ, osɔfo Hilkia, Ahikam, Akbor, Shafan, kɛ Asaya ho gbalɔyo+ Hulda ngɔ ya. E ji Shalum, nɔ nɛ hyɛɔ tadehi a nɔ ɔ yo. Shalum tsɛ ji Tikva, nɛ Tikva tsɛ ji Harhas. Hulda ngɛ Yerusalem Ma Ehe ɔ mi; nɛ a kɛ lɛ ya tu munyu ngɛ lejɛ ɔ.+ 15 Yo ɔ de mɛ ke: “Nɔ́ nɛ Yehowa, Israel Mawu ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ, ‘Nyɛ ya de nyumu ɔ nɛ tsɔ nyɛ ye ngɔ ɔ ke: 16 “Nɔ́ nɛ Yehowa ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ, ‘Ma ngɔ amanehlu, nɛ ji munyuhi tsuo nɛ ngɛ womi ɔ mi, nɛ́ Yuda matsɛ ɔ kane ɔ kɛ ba ma nɛ ɔ kɛ nihi nɛ a ngɛ mi ɔ a nɔ.+ 17 Akɛnɛ a kua mi, nɛ a ngɛ afɔlehi sãe kɛ ngɛ mawu kpahi hae+ konɛ a kɛ a nine nya ní tsumihi+ tsuo nɛ wo ye mi mi la he je ɔ, ye mi mi la a maa tso gegeege kɛ wo ma nɛ ɔ, nɛ e be hie gbemi.’”+ 18 Se nyɛ ya de Yuda matsɛ ɔ nɛ e tsɔ nyɛ ke nyɛ ba bi Yehowa juɛmi ɔ ke, “Nɔ́ nɛ Yehowa, Israel Mawu ɔ ngɛ dee ji nɛ ɔ nɛ: ‘Ngɛ munyuhi nɛ o nu ɔ blɔ fa mi ɔ lɛɛ, 19 akɛnɛ o tsake o tsui* nɛ o ba o he si+ ngɛ Yehowa hɛ mi benɛ o nu nɔ́ nɛ i de ngɛ ma nɛ ɔ kɛ nihi nɛ a ngɛ mi ɔ a he kaa gbiɛmi maa ba a nɔ nɛ nihi maa ye gbeye ngɛ a he je, nɛ́ o gba o tade ɔmɛ,+ nɛ́ o fo ya ngɛ ye hɛ mi he je ɔ, imi hu i bu mo tue, Yehowa lɛ de. 20 Enɛ ɔ he ɔ, ma bua o nya kɛ ya piɛɛ o nɛmɛ ɔmɛ a he,* nɛ a maa pu mo ngɛ o yɔkɔ mi ngɛ tue mi jɔmi mi, nɛ o hɛngmɛ be amanehlu nɛ ma kɛ ba ma nɛ ɔ nɔ ɔ nae.’”’” Kɛkɛ nɛ a kɛ heto ɔ ba ha matsɛ ɔ.
23 Lɔ ɔ he ɔ, matsɛ ɔ tsɔ nɛ a ya tsɛ nikɔtɔmahi tsuo nɛ a ngɛ Yuda kɛ Yerusalem ɔ kɛ ba.+ 2 Lɔ ɔ se ɔ, matsɛ ɔ kɛ Yuda nyumu ɔmɛ tsuo, kɛ nihi tsuo nɛ a ngɛ Yerusalem ɔ, osɔfo ɔmɛ, kɛ gbali ɔmɛ; ma a tsuo, kɛ je nɔ nyafii nɔ kɛ ya si nɔmlɔ ngua nɔ kuɔ kɛ ho Yehowa we ɔ ya. E kane somi+ womi ɔ+ nɛ a ya na ngɛ Yehowa we ɔ+ mi munyu ɔmɛ tsuo nɛ a nu. 3 Matsɛ ɔ da si ngɛ titima a kasa nya, nɛ e so somi ko* ngɛ Yehowa hɛ mi+ kaa e maa nyɛɛ Yehowa se, nɛ e maa ye e mlaa amɛ, e kaimi ɔmɛ, kɛ e blɔ tsɔɔmi ɔmɛ a nɔ kɛ e tsui tsuo, kɛ e klaa* tsuo, nɛ tsɔɔ kaa e maa ye somi nɛ ɔ nɛ a ngma ngɛ womi nɛ ɔ mi ɔ mi munyu ɔmɛ a nɔ. Nɛ ni ɔmɛ tsuo kplɛɛ somi ɔ nɔ.+
4 Kɛkɛ nɛ matsɛ ɔ fã Hilkia,+ nɛ ji osɔfo nɔkɔtɔma a, kɛ osɔfohi nɛ a sɔmɔɔ ngɛ e sisi ɔ, kɛ sinya nya buli ɔmɛ kaa a ya ngɔ níhi tsuo nɛ a pee kɛ ha Baal, kɛ wɔ tso* ɔ,+ kɛ hiɔwe tabo ɔ tsuo kɛ je Yehowa sɔlemi we ɔ kɛ ba. Lɔ ɔ se ɔ, e sã ní ɔmɛ ngɛ Yerusalem ma a se, ngɛ Kidron kpongu ɔmɛ a nɔ, nɛ e muɔ a lazu ɔ kɛ ho Betel+ ya. 5 Nihi nɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ wo mɛ osɔfohi kɛ ha ma se mawu ɔmɛ konɛ a ha nɛ afɔle sami lasuku nɛ je ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe,* ngɛ Yuda ma amɛ kɛ Yerusalem ní ɔmɛ a mi ɔ, e kpa mɛ osɔfo yemi, nɛ nihi nɛ a sãã afɔle kɛ haa Baal, pu ɔ, nyɔhiɔ ɔ, zodiak dodoe kuu ɔmɛ, kɛ hiɔwe tabo ɔ tsuo ɔ hu e kpa mɛ osɔfo yemi.+ 6 E ngɔ wɔ tso ɔ*+ kɛ je Yehowa we ɔ kɛ ba Yerusalem ma a se ngɛ Kidron Dɔgba a mi, nɛ e ba sã lɛ+ ngɛ Kidron Dɔgba a mi, nɛ e wɛɛ lɛ bukɔbukɔ, nɛ e kɛ fĩa nimli gu ɔmɛ a yɔkɔ ɔmɛ a nɔ.+ 7 Jehanɛ hu ɔ, e hule nyumuhi nɛ a poɔ tuutuu+ ngɛ jami he ɔ a we ɔmɛ nɛ ngɛ Yehowa we ɔ, kɛ he nɛ yi ɔmɛ loɔ bo tsuhi ngɛ kɛ haa wɔ tso* ɔ kɛ pue si.
8 Lɔ ɔ se ɔ, e je osɔfo ɔmɛ tsuo nɛ a ngɛ Yuda ma amɛ a mi ɔ kpo kɛ ba, nɛ e ble hehi nɛ ya hiɔwe ɔ, kɛ je Geba+ kɛ ya si Beersheba,+ hehi nɛ osɔfo ɔmɛ haa nɛ afɔle sami lasuku jeɔ ngɛ ɔ. Hehi nɛ ya hiɔwe ɔ nɛ ngɛ ma nya dalɔ Yoshua agbo ɔ nya, nɛ́ ke nɔ ko ngɛ ma a agbo ɔ mi sɛe ɔ, a ngɛ e muɔ nɔ ɔ hu, e hule mɛ. 9 Osɔfo ɔmɛ nɛ a sɔmɔɔ ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ sɔmɔ we ngɛ Yehowa afɔle sami latɛ ɔ he ngɛ Yerusalem,+ se kɛ̃ ɔ, a kɛ a nyɛminyumu ɔmɛ yeɔ abolo nɛ masa be mi ɔ. 10 Jehanɛ hu ɔ, e ble Tofet+ nɛ ngɛ Hinom* Binyumu Ɔmɛ A Dɔgba a+ mi ɔ, konɛ nɔ ko nɛ ko sã e binyumu aloo e biyo ngɛ la mi* kɛ ha Molek.+ 11 Nɛ okpɔngɔ ɔmɛ nɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ jɔɔ nɔ ha* pu ɔ, e tsi a nya konɛ a ko gu Natan Melek nɛ ji matsɛ we ɔ mi nɔkɔtɔma a tsu* ɔ nɛ ngɛ ablanaa amɛ a nɔ ɔ mi kɛ sɛ Yehowa we ɔ; nɛ e kɛ la sã ta zugba lɛ ɔmɛ nɛ a pee kɛ ha pu ɔ.+ 12 Jehanɛ hu ɔ, matsɛ ɔ hule afɔle sami latɛ ɔmɛ nɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ ma ngɛ Ahaz hiɔwe tsu ɔ yi mi ɔ,+ kɛ afɔle sami latɛ ɔmɛ nɛ Manase ma ngɛ Yehowa we ɔ yale enyɔ ɔmɛ a mi ɔ.+ E wɛɛ mɛ bukɔbukɔ, nɛ e kɛ fĩa Kidron Dɔgba a mi. 13 Nɛ matsɛ ɔ ble hehi nɛ ya hiɔwe nɛ ngɛ Yerusalem ma a hɛ mi ngɛ Hɛ Mi Kpatami Yoku* ɔ woyi je* ɔ, nɛ́ Israel matsɛ Salomo ma kɛ ha Ashtoret, nɛ ji Sidonbi ɔmɛ a yo mawu nɛ he ngɛ tai ɔ; kɛ Kemosh, nɛ ji Moab mawu nɛ he ngɛ tai ɔ; kɛ Milkom,+ nɛ ji Ammonbi ɔmɛ a mawu nɛ a hiɔ ɔ.+ 14 E ywia wɔ titima amɛ wɔtsɔwɔtsɔ, nɛ e poo wɔ tso* ɔmɛ+ pue si, nɛ e muɔɔ adesahi a wuhi kɛ pue lejɛ ɔ. 15 Jehanɛ hu ɔ, e hule afɔle sami latɛ ɔ nɛ ngɛ Betel ɔ, he nɛ ya hiɔwe* nɛ Yeroboam, Nebat binyumu ɔ pee nɛ lɔ ɔ ha nɛ Israel pee yayami ɔ.+ Benɛ e hule jamɛ a afɔle sami latɛ ɔ kɛ he nɛ ya hiɔwe ɔ ta a, e sã he nɛ ya hiɔwe ɔ, nɛ e wɛɛ lɛ bukɔbukɔ, nɛ e sã wɔ tso* ɔ.+
16 Benɛ Yosia plɛ e he nɛ e na yɔkɔ ɔmɛ ngɛ yoku ɔ nɔ ɔ, e ha nɛ a ya je wu ɔmɛ ngɛ yɔkɔ ɔmɛ a mi, nɛ a sã ngɛ afɔle sami latɛ ɔ nɔ kɛ ble afɔle sami latɛ ɔ kaa bɔ nɛ Yehowa gu anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ nɔ kɛ de to kaa ní nɛ ɔmɛ maa ba mi ɔ.+ 17 Lɔ ɔ se ɔ, e bi ke: “Mɛnɔ yɔkɔ lɛ i ngɛ hyɛe ngɛ lejɛ ɔ?” Nɛ ma a mi nyumu ɔmɛ de lɛ ke: “Anɔkuale Mawu ɔ nɔmlɔ ɔ nɛ e je Yuda,+ nɛ́ e gba ní nɛ ɔmɛ nɛ o pee kɛ si afɔle sami latɛ ɔ nɛ ngɛ Betel ɔ, e yɔkɔ ji lɔ ɔ nɛ.” 18 Nɛ e de ke: “Nyɛ ha nɛ e jɔɔ e he. Nɔ ko nɛ ko ta e wu ɔmɛ a he.” Lɔ ɔ he ɔ, a si e wu ɔmɛ, kɛ gbalɔ ɔ nɛ e je Samaria a wu ɔmɛ, nɛ a tɛ a he.+
19 Jehanɛ hu ɔ, jami we ɔmɛ tsuo nɛ a ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ngɛ Samaria ma amɛ a mi+ nɛ́ Israel matsɛmɛ ɔmɛ ma kɛ wo Mawu mi mi la a, Yosia je mɛ, nɛ e pee mɛ kaa bɔ nɛ e pee ngɛ Betel ɔ.+ 20 Lɔ ɔ he ɔ, osɔfohi tsuo nɛ a ngɛ lejɛ ɔ nɛ a sɔmɔɔ ngɛ hehi nɛ ya hiɔwe ɔ, e gbe mɛ ngɛ afɔle sami latɛ ɔmɛ a nɔ, nɛ e sã adesahi a wuhi ngɛ a nɔ hulɔ.+ Lɔ ɔ se ɔ, e kpale kɛ ho Yerusalem ya.
21 Jehanɛ ɔ, matsɛ ɔ fã ni ɔmɛ tsuo ke: “Nyɛɛ ye Hetsɔmi+ ha Yehowa nyɛ Mawu ɔ kaa bɔ nɛ a ngma ngɛ somi womi nɛ ɔ mi ɔ.”+ 22 A yi Hetsɔmi ko kaa jã hyɛ kɛ je be nɛ kojoli ɔmɛ ba kojo Israel ɔ, aloo ngɛ Israel matsɛmɛ ɔmɛ kɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a ligbi ɔmɛ tsuo a mi.+ 23 Se ngɛ Matsɛ Yosia nɔ yemi jeha nɛ ji 18 ɔ mi ɔ, a ye Hetsɔmi nɛ ɔ ha Yehowa ngɛ Yerusalem.
24 Jehanɛ hu ɔ, Yosia je ní peeli ɔmɛ, klamɔ ɔmɛ,+ terafim amaga amɛ,*+ wɔhi nɛ a he ngɛ tai* ɔ, kɛ ní hiɔmi níhi tsuo nɛ ba Yuda zugba a nɔ kɛ Yerusalem ɔ kɛ je, konɛ e ye Mlaa a+ mi munyu ɔmɛ nɛ a ngma ngɛ womi ɔ nɛ osɔfo Hilkia ya na ngɛ Yehowa we ɔ mi ɔ nɔ.+ 25 Matsɛ ko hí si hyɛ nɛ ngɛ kaa lɛ, nɛ́ e kɛ e tsui tsuo, kɛ e klaa* tsuo,+ kɛ e he wami tsuo kpale kɛ ba Yehowa ngɔ kaa bɔ nɛ Mose Mlaa a tsuo tsɔɔ ɔ; jã kɛ̃ nɛ e se hu matsɛ ko bɛ nɛ ngɛ kaa lɛ.
26 Se kɛ̃ ɔ, Yehowa ngmɛɛ we Yuda he abofu nɛ e ná wawɛɛ ngɛ abofu níhi tsuo nɛ Manase pee kɛ wo e mi mi la a he.+ 27 Yehowa de ke: “Ma je Yuda kɛ je ye hɛ mi+ kaa bɔ nɛ i je Israel ɔ;+ nɛ ma kua ma nɛ ɔ nɛ i hla nɛ ji Yerusalem ma a, kɛ we ɔ nɛ i de ngɛ he ke, ‘Ye biɛ maa ya nɔ maa hi lejɛ ɔ.’”+
28 Yosia he sane nɛ piɛ kɛ níhi tsuo nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi. 29 Ngɛ e be ɔ mi ɔ, Farao Neko, nɛ ji Egipt matsɛ ɔ ba konɛ e kɛ Asiria matsɛ ɔ nɛ ba kpe ngɛ Yufrate Pa a nya, nɛ Matsɛ Yosia je kpo kɛ ho konɛ e kɛ lɛ nɛ ya hwu ta; se benɛ Neko na lɛ ɔ, e gbe lɛ ngɛ Megido.+ 30 Lɔ ɔ he ɔ, e sɔmɔli ɔmɛ ngɔ e gbogboe ɔ kɛ wo ta zugba lɛ ko mi, nɛ a kɛ lɛ je Megido kɛ ba Yerusalem, nɛ a ba pu lɛ ngɛ e yɔkɔ ɔ mi. Lɔ ɔ se ɔ, zugba a nɔ bi ɔmɛ ngɔ Yosia binyumu Yehoahaz nɛ a pɔ lɛ nu, nɛ a wo lɛ matsɛ ngɛ e tsɛ ɔ se.+
31 Yehoahaz+ ye jeha 23 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ nyɔhiɔ etɛ ngɛ Yerusalem. E nyɛ biɛ ji Hamutal,+ Yeremia nɛ je Libna a biyo ɔ. 32 E bɔni ní yayamihi peemi ngɛ Yehowa hɛ mi kaa bɔ nɛ e nɛmɛ ɔmɛ pee ɔ pɛpɛɛpɛ.+ 33 Farao Neko+ wo lɛ tsu ngɛ Ribla+ ngɛ Hamat zugba a nɔ, konɛ e ko ye Yerusalem nɔ hu, nɛ lɔ ɔ se ɔ, e po sika hiɔ talɛnt* 100, kɛ sika tsu talɛnt kake kɛ ha ma a.+ 34 Jehanɛ hu ɔ, Farao Neko wo Yosia binyumu Eliakim matsɛ ngɛ e tsɛ Yosia se, nɛ e tsake e biɛ kɛ pee Yehoyakim; se e nu Yehoahaz kɛ ba Egipt,+ nɛ nyagbe ɔ, e ba gbo ngɛ lejɛ ɔ.+ 35 Yehoyakim ngɔ sika hiɔ ɔ kɛ sika tsu ɔ kɛ ha Farao, se e biɔ nɛ e he tó ngɛ ma bi ɔmɛ a dɛ konɛ e ná sika hiɔ abɔ nɛ Farao ngɛ bie ɔ. E po sika hiɔ kɛ sika tsu abɔ nɛ zugba a nɔ bi ɔmɛ a ti nɔ fɛɛ nɔ maa wo, nɛ e he ngɛ a dɛ kɛ ha Farao Neko.
36 Yehoyakim+ ye jeha 25 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 11 ngɛ Yerusalem.+ E nyɛ biɛ ji Zebida, Pedaya nɛ je Ruma a biyo ɔ. 37 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi+ kaa bɔ nɛ e nɛmɛ ɔmɛ pee ɔ pɛpɛɛpɛ.+
24 Ngɛ Yehoyakim be ɔ mi ɔ, Babilon matsɛ Nebukadnezar+ ba tua Yehoyakim, nɛ Yehoyakim ba pee e sɔmɔlɔ jeha etɛ. Se Yehoyakim te si kɛ wo lɛ nɛ e tsɔ e hɛ mi atuã. 2 Lɔ ɔ se ɔ, Yehowa ha nɛ ojo fiali a kuuhi nɛ a ji Kaldeabi,+ Siriabi, Moabbi, kɛ Ammonbi bɔni lɛ tuami. E ya nɔ nɛ e tsɔ mɛ kaa a ya tua Yuda nɛ a kpata ma a hɛ mi kaa bɔ nɛ Yehowa de+ kɛ gu e sɔmɔli ɔmɛ nɛ ji gbali ɔmɛ a nɔ ɔ. 3 E ngɛ heii kaa Yehowa fami nya nɛ nɔ́ nɛ ɔ ba Yuda nɔ ɔ nɛ, konɛ e kɛ je mɛ kɛ je e hɛ mi+ ngɛ yayamihi tsuo nɛ Manase pee,+ 4 kɛ nihi nɛ a pee we nɔ́ ko a muɔ si nɛ e pue ɔ he je,+ ejakaa e ha nɛ Yerusalem hyi tɔ kɛ nihi nɛ a pee we nɔ́ ko a muɔ, nɛ Yehowa sume kaa e kɛ maa ke lɛ.+
5 Yehoyakim he sane nɛ piɛ kɛ níhi tsuo nɛ e pee ɔ, a ngma ngɛ Yuda matsɛmɛ ɔmɛ a be ɔ mi yi nɔ sane womi ɔ mi.+ 6 Lɔ ɔ se ɔ, Yehoyakim ba gbo*+ nɛ e binyumu Yehoyakin ba ye matsɛ ngɛ e se.
7 Egipt matsɛ ɔ ji e zugba a nɔ kɛ yɛ he ko hu, ejakaa Babilon matsɛ ɔ kpɔ̃ Egipt matsɛ ɔ nɔ́ fɛɛ nɔ́ ngɛ e dɛ,+ kɛ je Egipt Dɔ* ɔ+ nya kɛ ya si Yufrate Pa a nya.+
8 Yehoyakin+ ye jeha 18 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ nyɔhiɔ etɛ ngɛ Yerusalem.+ E nyɛ biɛ ji Nehushta, Elnatan nɛ je Yerusalem ɔ biyo ɔ. 9 E ya nɔ nɛ e pee ní yayamihi ngɛ Yehowa hɛ mi kaa bɔ nɛ e tsɛ ɔ pee ɔ pɛpɛɛpɛ. 10 Jamɛ a be ɔ mi ɔ, Babilon matsɛ Nebukadnezar sɔmɔli ɔmɛ kuɔ kɛ ba tua Yerusalem, nɛ a sa ma a yi.+ 11 Babilon matsɛ Nebukadnezar ba ma a mi be mi nɛ e sɔmɔli ɔmɛ sa ma a yi ɔ.
12 Yuda matsɛ Yehoyakin je kpo kɛ ho Babilon matsɛ ɔ ngɔ ya,+ e kɛ e nyɛ, e sɔmɔli ɔmɛ, e ma nikɔtɔma amɛ, kɛ e matsɛ we ɔ mi nikɔtɔma amɛ;+ nɛ Babilon matsɛ ɔ ngɔ lɛ nyɔguɛ ngɛ e* nɔ yemi jeha kpaanyɔne ɔ mi.+ 13 Lɔ ɔ se ɔ, e muɔɔ juetli tsuo nɛ ngɛ Yehowa we ɔ, kɛ juetli nɛ ngɛ matsɛ we ɔ.+ E poo sika tsu ní ɔmɛ tsuo nɛ Israel matsɛ Salomo pee ngɛ Yehowa sɔlemi we ɔ mi tsɔwitsɔwi.+ Nɔ́ nɛ ɔ ba mi kaa bɔ nɛ Yehowa gba kɛ fɔ si ɔ pɛpɛɛpɛ. 14 E nuu nihi tsuo nɛ a ngɛ Yerusalem ɔ, ma nikɔtɔma amɛ tsuo,+ tatsɛmɛ nɛ a he wa a tsuo, kɛ ga ní tsuli tsuo kɛ dade ga ní tsuli*+ tsuo nyɔguɛ, e nuu nihi 10,000 kɛ ho nyɔguɛ tso mi ya. E si we nɔ ko nɔ ko kaa ja zugba a nɔ bi ɔmɛ a kpɛti ohiatsɛmɛ pe kulaa a pɛ.+ 15 Lɔ ɔ he ɔ, e nu Yehoyakin+ kɛ ho nyɔguɛ tso mi ya ngɛ Babilon;+ jehanɛ hu ɔ, e nuu matsɛ ɔ nyɛ ɔ, matsɛ ɔ yi ɔmɛ, e matsɛ we ɔ mi nikɔtɔma amɛ, kɛ nyumuhi nɛ a buɔ mɛ pe nɔ fɛɛ nɔ ngɛ zugba a nɔ ɔ kɛ je Yerusalem, nɛ e kɛ mɛ ho nyɔguɛ tso mi ya ngɛ Babilon. 16 Jehanɛ hu ɔ, Babilon matsɛ ɔ nuu tatsɛmɛ ɔmɛ tsuo nɛ a yibɔ ji 7,000, kɛ ga ní tsuli kɛ dade ga ní tsuli* 1,000 kɛ ho nyɔguɛ tso mi ya ngɛ Babilon. Mɛ tsuo a ji nyumuhi nɛ a he wa nɛ a tsɔse mɛ kɛ ha ta. 17 Babilon matsɛ ɔ wo Matania, nɛ ji Yehoyakin tsɛwayo ɔ+ matsɛ ngɛ e se, nɛ e tsake e biɛ kɛ pee Zedekia.+
18 Zedekia ye jeha 21 benɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ, nɛ e ye nɔ jeha 11 ngɛ Yerusalem. E nyɛ biɛ ji Hamutal,+ nɛ ji Yeremia nɛ je Libna a biyo ɔ. 19 E ya nɔ nɛ e pee ní yayahi ngɛ Yehowa hɛ mi kaa bɔ nɛ Yehoyakim pee ɔ pɛpɛɛpɛ.+ 20 Yehowa mi mi fumi ɔ he je lɛ ní nɛ ɔmɛ tsuo ya nɔ ngɛ Yerusalem kɛ Yuda a nɛ, kɛ ya si be nɛ e je mɛ kɛ je e hɛ mi.+ Nɛ Zedekia tsɔ Babilon matsɛ ɔ hɛ mi atuã.+
25 Ngɛ Zedekia nɔ yemi jeha nɛɛne ɔ mi, ngɛ nyɔhiɔ nyɔngmane ɔ we ligbi nɛ ji nyɔngma a nɔ ɔ, Babilon matsɛ Nebukadnezar+ kɛ e tabo ɔ tsuo ba tua Yerusalem.+ E ba to si konɛ e kɛ ma a nɛ hwu ta, nɛ e fia ma yi sami gbogbo kɛ bɔle ma a kɛ kpe,+ 2 nɛ e sa ma a yi kɛ ya si Matsɛ Zedekia nɔ yemi jeha nɛ ji 11 ɔ mi. 3 Ngɛ nyɔhiɔ eywiɛne ɔ we ligbi nɛɛne ɔ nɔ ɔ, hwɔ nya ba wa+ ngɛ ma a mi, nɛ zugba a nɔ bi ɔmɛ ná we niye ní nɛ a ye.+ 4 A ku ma a gbogbo ɔ,+ nɛ tabuli ɔmɛ tsuo tu fo nyɔ mi kɛ gu agbo ɔ nɛ ngɛ gbogbo enyɔ ɔmɛ a kpɛti ngɛ matsɛ ɔ abɔɔ ɔ kasa nya a mi, be mi nɛ Kaldeabi ɔmɛ bɔle ma a; nɛ matsɛ ɔ gu Araba blɔ ɔ nɔ kɛ je.+ 5 Se Kaldeabi ɔmɛ a tabo ɔ fie matsɛ ɔ se, nɛ a ya ná lɛ ngɛ Yeriko nga kplanaa a nɔ, nɛ matsɛ ɔ tabuli ɔmɛ tsuo gbɛ fia kɛ je e he. 6 Kɛkɛ nɛ a nu matsɛ ɔ,+ nɛ a kɛ lɛ kuɔ kɛ ba nɛ a kɛ lɛ ba ha Babilon matsɛ ɔ ngɛ Ribla, nɛ a kojo lɛ. 7 A gbe Zedekia binyumu ɔmɛ ngɛ e hɛ mi; lɔ ɔ se ɔ, Nebukadnezar pɛ Zedekia hɛngmɛhi, nɛ e bɔ lɛ akɔblee pã, nɛ e ngɔ lɛ kɛ ho Babilon ya.+
8 Ngɛ nyɔhiɔ enuɔne ɔ we ligbi kpaagone ɔ nɔ, nɛ ji Babilon matsɛ Nebukadnezar nɔ yemi jeha nɛ ji 19 ɔ mi ɔ, Babilon matsɛ ɔ sɔmɔlɔ Nebuzaradan,+ nɛ ji buli ɔmɛ a nya dalɔ ɔ ba Yerusalem.+ 9 E sã Yehowa we ɔ,+ matsɛ ɔ we ɔ,+ kɛ wehi tsuo nɛ ngɛ Yerusalem ɔ;+ e sã nimli nguahi tsuo a we hulɔ.+ 10 Nɛ Kaldeabi ɔmɛ a tabo ɔ tsuo nɛ a piɛɛ buli ɔmɛ a nya dalɔ ɔ he ɔ hule gbogbo ɔmɛ nɛ bɔle Yerusalem ɔ kɛ pue si.+ 11 Nebuzaradan nɛ ji buli ɔmɛ a nya dalɔ ɔ nuu nihi nɛ a piɛ nɛ a si mɛ ngɛ ma a mi, nihi nɛ a kɛ a he ya ha Babilon matsɛ ɔ, kɛ ma a mi bi nɛ piɛ ɔ tsuo kɛ ho nyɔguɛ tso mi ya.+ 12 Se buli ɔmɛ a nya dalɔ ɔ si zugba a nɔ bi ɔmɛ a kpɛti ohiatsɛmɛ pe kulaa a konɛ a sɔmɔ kaa wai ngmɔ nɔ hyɛli kɛ nihi nɛ a nyɛɔ a nɔ kɛ tsuɔ ní tsumi kpakpataa.+ 13 Kaldeabi ɔmɛ ywia akɔblee titima amɛ+ nɛ ngɛ Yehowa we ɔ, kɛ tlɔɔke ɔmɛ,+ kɛ akɔblee Wo ɔ+ nɛ ngɛ Yehowa we ɔ wɔtsɔwɔtsɔ, nɛ a muɔɔ akɔblee ɔ kɛ ho Babilon ya.+ 14 Jehanɛ hu ɔ, a muɔɔ lazu muɔɔmi ní ɔmɛ, sofi ɔmɛ, la gbemi ní ɔmɛ, kplu ɔmɛ, kɛ akɔblee níhi tsuo nɛ a kɛ tsuɔ ní ngɛ sɔlemi we ɔ kɛ ho. 15 Buli ɔmɛ a nya dalɔ ɔ muɔɔ la jemi ní ɔmɛ kɛ tsesi ɔmɛ nɛ a kɛ sika tsu kpakpa+ kɛ sika hiɔ kpakpa+ pee ɔ kɛ ho. 16 Titima enyɔ ɔmɛ, Wo ɔ, kɛ tlɔɔke ɔmɛ nɛ Salomo pee ngɛ Yehowa we ɔ lɛɛ, a nyɛ we nɛ a ngmɛ akɔblee nɛ a kɛ pee jamɛ a ní ɔmɛ ɔ, ejakaa a jiɔ tsɔ.+ 17 Titima amɛ eko fɛɛ eko hiɔwe yami ji kɔni fã* 18,+ nɛ titima a yi mi kpɔ ɔ, a kɛ akɔblee lɛ pee; nɛ titima a yi mi kpɔ ɔ hiɔwe yami ji kɔni fã etɛ, nɛ ya a kɛ pomegranet ɔ nɛ bɔle titima a yi mi kpɔ ɔ he kɛ kpe ɔ, akɔblee lɛ a kɛ pee mɛ tsuo.+ Titima enyɔne ɔ he ya a hu, jã nɛ e ngɛ.
18 Buli ɔmɛ a nya dalɔ ɔ nuu Seraya,+ nɛ ji osɔfo nɔkɔtɔma a, kɛ Zefania,+ nɛ ji osɔfo enyɔne ɔ, kɛ sinya nya buli etɛ ɔmɛ.+ 19 Nɛ e nuu matsɛ ɔ we ɔ mi nikɔtɔma amɛ a kpɛti nɔ kake nɛ ji tabuli ɔmɛ a nɔ hyɛlɔ ɔ, matsɛ ɔ huɛmɛ enuɔ nɛ nyu bi ngɛ e kɛ mɛ a kpɛti nɛ a ngɛ ma a mi ɔ, tabo ɔ nya dalɔ ɔ womi ngmalɔ ɔ, nɛ ji nɔ nɛ buaa zugba a nɔ bi ɔmɛ a nya a, kɛ zugba a nɔ nimli gu ɔmɛ a kpɛti nyumuhi 60 nɛ a ngɛ ma a mi loloolo ɔ kɛ ho. 20 Nebuzaradan,+ nɛ ji buli ɔmɛ a nya dalɔ ɔ nuu mɛ, nɛ e ngɔ mɛ kɛ ba ha Babilon matsɛ ɔ ngɛ Ribla.+ 21 Babilon matsɛ ɔ fiaa mɛ ní nɛ e gbe mɛ ngɛ Ribla, ngɛ Hamat+ zugba a nɔ. Lɔ ɔ he ɔ, a ngɔ Yuda kɛ ho nyɔguɛ tso mi ya.+
22 Babilon matsɛ Nebukadnezar hla Gedalia,+ nɛ ji Shafan+ binyumu Ahikam+ binyumu ɔ konɛ e hyɛ nihi nɛ e si mɛ ngɛ Yuda zugba a nɔ ɔ a nɔ.+ 23 Benɛ tabo ɔ hɛ mi nyɛɛli ɔmɛ tsuo nu kaa Babilon matsɛ ɔ hla Gedalia kaa e hyɛ ni ɔmɛ a nɔ ɔ, amlɔ nɔuu nɛ a ba Gedalia ngɔ ngɛ Mizpa. Mɛ ji, Netania bi Ishmael, Karea bi Yohanan, Tanhumet nɛ ji Netofano ɔ bi Seraya, kɛ Maakatno bi Yaazania, kɛ nyumuhi nɛ piɛɛ a he ɔ.+ 24 Gedalia kã a kɛ a nyumu ɔmɛ kita nɛ e de mɛ ke: “Nyɛ ko ye gbeye kaa nyɛ ma sɔmɔ Kaldeabi ɔmɛ. Nyɛɛ hi zugba a nɔ nɛ nyɛ sɔmɔ Babilon matsɛ ɔ, nɛ níhi a mi maa hi ha nyɛ.”+
25 Ngɛ nyɔhiɔ kpaagone ɔ mi ɔ, Ishmael+ nɛ ji Elishama binyumu Netania bi ɔ, nɔ nɛ ngɛ he blɔ kaa e yeɔ matsɛ ɔ,* kɛ nyumuhi nyɔngma komɛ ba nɛ a ba fia Gedalia nɔ́ nɛ e gbo, nɛ a gbe Yudabi ɔmɛ, kɛ Kaldeabi ɔmɛ nɛ a kɛ lɛ ngɛ Mizpa a+ hulɔ. 26 Lɔ ɔ se ɔ, ni ɔmɛ tsuo, kɛ je nɔ nyafii nɔ kɛ ya si nɔmlɔ ngua nɔ, kɛ tabo hɛ mi nyɛɛli ɔmɛ te si nɛ a je kɛ ho Egipt ya,+ ejakaa a ngɛ Kaldeabi ɔmɛ gbeye yee.+
27 Nɛ benɛ a nu Yuda matsɛ Yehoyakin+ kɛ ho nyɔguɛ tso mi ya a we jeha 37 ɔ, e we nyɔhiɔ 12 ɔ we ligbi 27 ɔ, Babilon matsɛ Evilmerodak je Yuda matsɛ Yehoyakin* ngɛ tsu mi ngɛ jeha nɛ e bɔni matsɛ yemi ɔ mi.+ 28 E kɛ lɛ tu munyu ngɛ mi mi jɔmi mi, nɛ e ha nɛ e matsɛ sɛ ɔ nɔ kuɔ pe matsɛmɛ ɔmɛ nɛ a kɛ lɛ ngɛ Babilon ɔ a matsɛ sɛ ɔmɛ. 29 Lɔ ɔ he ɔ, Yehoyakin je e tsu womi tade ɔmɛ ngɛ e he, nɛ ngɛ e wami ligbi ɔmɛ tsuo a mi ɔ, e yeɔ ní ngɛ matsɛ ɔ okplɔɔ ɔ he daa. 30 Ngɛ e wami ligbi ɔmɛ tsuo a mi ɔ, matsɛ ɔ haa lɛ niye ní daa ligbi.
E sisi ji, “Ye Mawu Ji Yehowa.”
Aloo “klaa.”
Aloo “klaa.”
Aloo “klaa.”
Nɛ ji, Ahazia nyɛminyumu.
Aloo “kɔɔhiɔ mi.”
Aloo “o klaa.”
“Gbali ɔmɛ a binyumu ɔmɛ” ma nyɛ ma kɔ sukuu nɛ a tsɔɔ gbali ɔmɛ ní ngɛ, aloo gbali a kuu ko he.
Aloo “o klaa.”
Aloo “o klaa.”
Aloo “gbalɔ tade.”
Aloo “kɔɔhiɔ mi.”
Aloo “gbalɔ tade.”
Aloo “gbalɔ tade.”
Aloo “kɔɔhiɔ.”
Baiblo komɛ de ke “zugba a haa nɛ yihi a mi saneɔ.”
Aloo “I tsa nyu nɛ ɔ.”
Baiblo komɛ de ke “e be hae nɛ yihi a mi nɛ sane hu.”
Aloo “nyu ɔ ná tsami.”
Aloo “nɔ nɛ jinɛ e ji Eliya sɔmɔlɔ ɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “nɔ nɛ i daa si ngɛ e hɛ mi.”
Aloo “la fialɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “nine.”
Aloo “dɔ nɛ ɔ nɔ.”
Aloo “dɔ.”
Aloo “nyumuhi tsuo nɛ a kɛ nɔ́ fi a mlɛ mi.”
E ma nyɛ maa pee kaa Edom tabuli ɔmɛ kɛ Yuda tabuli ɔmɛ nɛ a piɛɛ Israelbi ɔmɛ a he ɔ.
Aloo “buɛ kɛ e nya gagaa.”
Aloo “ejakaa e klaa dooɔ ngɛ e mi.”
Aloo “o klaa.”
Ngɛ Blɛfo gbi mi ɔ, a tsɛɔ lɛ ke mallow.
E ji ngma henɔ ko.
Aloo “he Siria yi wami.”
Aloo “he womi nɔ hiɔ yaya pue lɛ.”
E ma nyɛ maa pee kaa Naaman.
Talɛnt kake peeɔ kilogram 34.2 (oz t 1,101). Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Aloo “e mu kɛ ya Yordan Pa a sisi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “tabo.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “jɔɔmi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “nɔ nɛ i daa si ngɛ e hɛ mi.”
He ko nɛ ngɛ Samaria, e ma nyɛ maa pee kpongu ko aloo he ko nɛ a fia gbogbo kɛ wo he.
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “kpiti ɔ maa mɛtɛ o kɛ o sisi bimɛ nyɛ he.”
Aloo “Pi si kake loo si enyɔ nɛ nɔ́ nɛ ɔ ya nɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “matsɛ ɔ tsui wo la.”
Aloo “sɔmɔlɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “sito he.”
Aloo “kab mi dlami eywiɛ mi kake.” Kab kake peeɔ Lita 1.22. Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Aloo “jua amɛ a nɔ ɔ.”
Seah kake peeɔ Lita 7.33. Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Shekel kake peeɔ gram 11.4 (oz t 0.367). Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
E ji ngma henɔ ko.
Aloo “klaa.”
E ji ngma henɔ ko.
E ji ngma henɔ ko.
Aloo “Yehoram kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “biyo.”
Aloo “e be he wami.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “nɔ fɛɛ nɔ nɛ ziɔ zami kɛ pueɔ gbogbo he.” Hebri munyu nɛ a kɛ gbeɔ nyumuhi a he guɛ.
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “koli.”
Aloo “nyɛ klaa.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “binyumu.”
Aloo “wa hi okpɔngɔhi a nɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “kɛ nihi nɛ a hyɛɔ Ahab nɔ.”
Aloo “nɛ́ e da.”
Aloo “kɛtɛhi.”
Aloo “Dali ji nyɛ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “nɛ maa nɔ zugba.”
E ma nyɛ maa pee kaa he ko nɛ a muɔɔ tohi a si ngɛ konɛ a sã a he bwɔmi.
Aloo “jɔɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “o tsui da.”
Aloo “kã nɛ i ngɛ pee.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “Nyɛɛ jɔɔ kpe klɛdɛɛ ko nɔ.”
Aloo “jami he.”
Aloo “nɔ nɛ ha nɛ e je ɔ klaa kɛ to nɔ ɔ klaa nane mi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “ma a,” eko ɔ, e ji he ko nɛ a fia gbogbo kɛ wo he.
Aloo “Arnon Dɔ ɔ.”
Aloo “Yehu kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “Ligbi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “matsɛ yemi ɔ ngmɛdu ɔ tsuo.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “Karibi ɔmɛ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “matsɛ we ɔ mi fo tuli.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “Nyɛɛ hi matsɛ ɔ he ngɛ e yami kɛ e bami tsuo mi.”
Aloo “e fi lɛ jlasi.”
E ma nyɛ maa pee kaa womi kpo nɛ Mawu Mlaa a ngɛ mi.
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “Karibi ɔmɛ.”
Aloo “e klaa.”
Aloo “ngɛ nihi nɛ a le mɛ ɔ.”
Aloo “e gba a.”
aloo “gu.”
Aloo “a ba ngɔɔ kɛ woɔ baagihi a mi.” Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “fiɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “Hazael ngɔ kɛ ma e hɛ mi.”
Aloo “ngɛ Milo we ɔ.”
Lɔ ɔ ji, ngɛ tue mi jɔmi kɛ slɔkee si himi mi.
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “E nyɛɛ ngɛ jamɛ a yayami ɔ mi.”
Aloo “Yehoahaz kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “E nyɛɛ ngɛ jamɛ a yayami ɔmɛ a mi.”
Aloo “Yehoash kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Nɛ ji, Yeroboam enyɔne ɔ.
Aloo “yi wami hemi.”
Aloo “yi wami hemi kɛ je Siria dɛ mi.”
Aloo “O maa ye Siria nɔ kunimi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “jeha nɛ maa ba a,” eko ɔ, ngɛ Yudabi a nyɔhiɔ nɛ ji Abib (Nisan) ɔ mi. Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B15.
Aloo “ye e nɔ kunimi.”
Aloo “Ba nɛ waa kpe hɛ mi kɛ hɛ mi.”
Aloo “matsɛ we.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “bo tsu.”
Maa pee mita 178 (nanewɛɛ 584). Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Aloo “Yehoash kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Nɛ ji, Yeroboam enyɔne ɔ.
E sisi ji, “Yehowa Ye Bua.” A tsɛɔ lɛ ke Uziah ngɛ 2Ma 15:13; 2Kr 26:1-23; Yes 6:1; kɛ Zak 14:5.
Nɛ ji, e tsɛ Amazia.
Aloo “benɛ matsɛ ɔ kɛ e nɛmɛ ya hwɔ.”
Aloo “kɛ je he nɛ a guɔ kɛ yaa Hamat ɔ.”
Nɛ ji, Ngo Wo ɔ, aloo Wo Gbogboe ɔ.
Aloo “Yeroboam kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Nɛ ji, Yeroboam enyɔne ɔ.
E sisi ji, “Yehowa Ye Bua.” A tsɛɔ lɛ ke Uziah ngɛ 2Ma 15:13; 2Kr 26:1-23; Yes 6:1; kɛ Zak 14:5.
Aloo “matsɛ we.”
Aloo “Azaria kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Talɛnt kake peeɔ kilogram 34.2 (oz t 1,101). Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Shekel kake peeɔ gram 11.4 (oz t 0.367). Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Aloo “Menahem kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Aloo “Yotam kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “e ha nɛ lɛ nitsɛ e binyumu po gu la mi.”
Aloo “Yuda nyumu.”
Aloo “Ahaz kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
E sisi ji, “Yehowa Woɔ Nɔ He Wami.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “A ye mawu kpahi gbeye.”
Nɛ ji, he fɛɛ he, nihi hiɛ ngɛ lejɛ ɔ jio, nihi pi ngɛ lejɛ ɔ jio.
Hebri munyu nɛ a kɛ tsu ní ɔ kɛ munyungu nɛ ji “fi” ma nyɛ maa hi tsakpa, nɛ a kɛ tsuɔ ní kɛ gbeɔ nɔ́ ko he guɛ.
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “a ha nɛ a binyumu ɔmɛ kɛ a biyi ɔmɛ gu la mi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “a jua a he kɛ ha yayami peemi.”
Aloo “a ja we Yehowa.”
Aloo “li zugba a nɔ Mawu ɔ jami kusumihi.”
Aloo “a ja Yehowa.”
Aloo “mawuhi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “A ti nɔ ko yi Yehowa gbeye.”
Biɛ Abiya a kpiti pomi.
Aloo “a tsɛɔ lɛ ke Nehushtan.”
Nɛ ji, he fɛɛ he, nihi hiɛ ngɛ lejɛ ɔ jio, nihi pi ngɛ lejɛ ɔ jio.
Talɛnt kake peeɔ kilogram 34.2 (oz t 1,101). Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “poo.”
Aloo “tabuli a nyatsɛ.”
Aloo “matsɛ we ɔ mi nikɔtɔma amɛ a hɛ mi nyɛɛlɔ.”
Aloo “dã wolɔ nɔkɔtɔma.”
Aloo “matsɛ we.”
Aloo “ke o suɔ ɔ, moo je ye nyɔmtsɛ ɔ, nɛ ji Asiria matsɛ ɔ atsinyɛ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “Nyɛɛ kɛ mi nɛ ba pee jɔɔmi, nɛ́ nyɛɛ je kpo kɛ ba ye ngɔ.”
Ngma nɛ a ngɛ tsɔɔe ngɛ hiɛ ɔ ji hwiit, blɛfo kɛ a henɔ ɔmɛ.
Aloo “matsɛ we.”
Aloo “matsɛ we.”
Aloo “jɛmi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “ejakaa bimɛ ɔmɛ su fɔmi kotoku ɔ nya.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “mumi ko kɛ wo e mi.”
Baiblo komɛ de ke “ngɛ kerubhi a kpɛti.”
Aloo “Nilo dɔhi nɛ ngɛ Egipt ɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “nɛ a pee.”
Nɛ ji, Hezekia.
Aloo “ngma wuhi nɛ pue si nɛ a puɛ.”
Ngma nɛ a ngɛ tsɔɔe ngɛ hiɛ ɔ ji hwiit, blɛfo kɛ a henɔ ɔmɛ.
E ji kpoku loo gbogbo nɛ a daa nɔ kɛ hwuɔ ta, aloo a kɛ poɔ ma he piɛ.
Aloo “jami he.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “o ligbi ɔmɛ a he.”
E ma nyɛ maa pee kaa a kɛ atlaakpe nɛ ɔ kaneɔ be. A hyɛɔ he nɛ nini ɔ ngɛ nɛ a kɛ kaneɔ be ɔ.
Nɛ ji, Yehowa.
Aloo “bu mɛ tue.”
Aloo “matsɛ we.”
Aloo “matsɛ we.”
Aloo “matsɛ we.”
Aloo “matsɛ we.”
Aloo “kɛ anɔkuale.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “wami ligbi ɔmɛ a mi ɔ.”
Aloo “Hezekia kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “e ha nɛ lɛ nitsɛ e binyumu gu la mi.”
Hebri munyu nɛ a kɛ tsu ní ɔ kɛ munyungu nɛ ji “fi” ma nyɛ maa hi tsakpa, nɛ a kɛ tsuɔ ní kɛ gbeɔ nɔ́ ko he guɛ.
Aloo “kpa nɛ sumui ngɛ nya.”
Aloo “Manase kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Aloo “gba a.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “o tsui he jɔ.”
E ji asilɛ munyu nɛ daa si kɛ ha gbenɔ.
Aloo “e kã kita ekohu.”
Hyɛ Munyu Komɛ A Sisi Tsɔɔmi, “Gehena.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “nɛ ko ha nɛ e binyumu aloo e biyo nɛ gu la mi.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “matsɛmɛ ɔmɛ kɛ ha.”
Aloo “ní yemi he.”
Nɛ ji, Oliv Yoku ɔ, titli ɔ, ngɛ tsitsaa woyi je, a tsɛɔ lɛ ke Tɔmi Yoku hulɔ.
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “hiɔ nɔ.” Nɛ ji woyi je, ke nɔ ko hɛ mi tsɔɔ puje he ɔ.
Aloo “we mi mawuhi; wɔhi.”
Hebri munyu nɛ a kɛ tsu ní ɔ kɛ munyungu nɛ ji “fi” ma nyɛ maa hi tsakpa, nɛ a kɛ tsuɔ ní kɛ gbeɔ nɔ́ ko he guɛ.
Talɛnt kake peeɔ kilogram 34.2 (oz t 1,101). Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Aloo “Yehoyakim kɛ e nɛmɛ ɔmɛ ya hwɔ.”
Nɛ ji, Babilon matsɛ ɔ.
Baiblo komɛ de ke “gbogbo fiali.”
Baiblo komɛ de ke “gbogbo fiali.”
Kɔni fã kake peeɔ sɛntimita 44.5 (intsisi 17.5). Hyɛ Mi Tsɔɔmi Munyu B14.
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “matsɛ yemi ɔ ngmɛdu ɔ.”
Ngɛ Hebri gbi mi ɔ, “wo Yuda Matsɛ Yehoyakin yi nɔ.”